هوش مصنوعی بازار سخت‌افزار را به‌هم ریخت؛ چرا قیمت RAM و تراشه‌ها سر به فلک کشیده است؟

تب هوش مصنوعی دیگر فقط به قیمت سرورهای مجهز به پردازنده‌های قدرتمند محدود نمی‌شود. رشد سریع دیتاسنترهای AI حالا زنجیره تأمین حافظه و قطعات سخت‌افزاری را تحت فشار قرار داده و بخشی از این هزینه در نهایت به بازار کامپیوترهای شخصی و محصولات مصرفی منتقل شده است.

یکی از مهم‌ترین قطعات در این ماجرا حافظه DRAM است. شرکت‌های سازنده تراشه بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید خود را به حافظه‌های پرسرعت HBM اختصاص داده‌اند؛ حافظه‌ای که برای شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی اهمیت حیاتی دارد. در نتیجه، ظرفیت کمتری برای تولید حافظه‌های معمولی مورد استفاده در لپ‌تاپ‌ها و کامپیوترهای شخصی باقی می‌ماند. TrendForce پیش‌بینی کرده بود قیمت قراردادی DRAM در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ بین ۱۳ تا ۱۸ درصد افزایش پیدا کند.

اما شرایط در ماه‌های اخیر حتی جدی‌تر شده است. طبق گزارش TrendForce، قیمت قراردادی حافظه سرور در نیمه دوم ۲۰۲۵ حدود ۶۴ درصد افزایش داشته و برای سال ۲۰۲۶ نیز رشد بسیار شدیدی پیش‌بینی شده است. این مؤسسه همچنین برآورد می‌کند HBM و RDIMM در سال ۲۰۲۶ روی‌هم حدود ۵۱ درصد از عرضه بیت‌های DRAM را به خود اختصاص دهند؛ یعنی بخش بزرگی از ظرفیت تولید حافظه به سمت زیرساخت‌های هوش مصنوعی می‌رود.

گزارش Seoul Economic Daily تصویر ملموس‌تری از این فشار ارائه می‌دهد. متوسط قیمت صادراتی هر واحد HBM در پایان ژوئیه به ۷۶.۱۳ دلار رسیده که برای نخستین بار از مرز ۷۰ دلار عبور کرده است. در همین مدت، قیمت متوسط صادراتی DRAM معمولی نیز حدود ۲۴ درصد نسبت به ماه قبل افزایش داشته است. ورود HBM4 به تولید انبوه برای نسل جدید شتاب‌دهنده‌های AI نیز به دلیل نیاز بیشتر به تراشه‌های DRAM، فشار مضاعفی بر بازار ایجاد کرده است.

این اتفاق مستقیماً روی محصولات مصرفی هم اثر گذاشته است. گزارش Financial Times از وضعیتی با عنوان RAMageddon یاد می‌کند؛ شرایطی که در آن قیمت DRAM طی یک سال چند برابر شده و شرکت‌هایی مانند Apple، Microsoft و Nintendo برای جبران افزایش هزینه قطعات، قیمت برخی محصولات خود را بالا برده‌اند. بعضی محصولات حتی با وجود حفظ مشخصات قبلی، گران‌تر شده‌اند.

فشار قیمت فقط به حافظه RAM محدود نیست. کمبود قطعات باعث شده سازندگان سرور نیز با مشکل تأمین مواجه شوند. Hewlett Packard Enterprise اخیراً اعلام کرده تقاضا برای زیرساخت‌های AI به‌مراتب بیشتر از عرضه است و کمبود حافظه، NAND، پردازنده و درایوها همچنان محدودیت ایجاد می‌کند. این یعنی شرکت‌های بزرگ دیتاسنتری برای تهیه سخت‌افزار مورد نیاز خود حاضرند هزینه بیشتری بپردازند و همین مسئله رقابت بر سر ظرفیت تولید را شدیدتر می‌کند.

حتی شرکت Nvidia نیز از فشار هزینه‌های حافظه در امان نمانده است. طبق گزارشی که رویترز بر اساس اطلاعات بلومبرگ منتشر کرده، مشتریان Nvidia برای برخی سرورهای مجهز به تراشه‌های AI با افزایش قیمت بیش از ۱۵ درصد مواجه شده‌اند و افزایش هزینه حافظه یکی از عوامل اصلی این تغییر عنوان شده است.

مشکل اینجاست که افزایش ظرفیت تولید نمی‌تواند بلافاصله بازار را آرام کند. شرکت‌های سازنده حافظه در حال سرمایه‌گذاری روی کارخانه‌ها و خطوط تولید جدید هستند، اما بخش قابل توجهی از این ظرفیت‌ها تا سال‌های آینده وارد مدار نمی‌شوند. برای نمونه، SK hynix انتظار دارد تولید انبوه HBM4E در کارخانه جدید خود در ایندیانا از سال ۲۰۲۹ آغاز شود و مدیرعامل این شرکت نیز تداوم تقاضای بالای حافظه تا سال ۲۰۳۰ را پیش‌بینی کرده است.

در نتیجه، داستان گرانی تراشه‌های AI فقط درباره شرکت‌هایی مثل Nvidia یا سازندگان دیتاسنتر نیست. رقابت برای تأمین حافظه و تراشه‌های مورد نیاز هوش مصنوعی در حال تغییر اولویت کل صنعت نیمه‌رسانا است؛ هرچه دیتاسنترهای بیشتری برای آموزش و اجرای مدل‌های AI ساخته شوند، ظرفیت بیشتری از تولیدکنندگان به محصولات پردرآمد این حوزه اختصاص پیدا می‌کند و فشار بیشتری به بازار مصرفی وارد می‌شود.

به همین دلیل، افزایش قیمت یک لپ‌تاپ یا کامپیوتر جدید ممکن است در ظاهر ارتباطی با هوش مصنوعی نداشته باشد، اما بخشی از هزینه اضافه‌ای که خریدار پرداخت می‌کند می‌تواند نتیجه همان رقابتی باشد که در پشت صحنه میان دیتاسنترهای هوش مصنوعی و بازار مصرفی برای دستیابی به تراشه و حافظه شکل گرفته است.