قیمت مواد غذایی در جهان ممکن است در ماههای آینده با فشار تازهای روبهرو شود؛ چراکه جنگ، اختلال در زنجیره تأمین کود و انرژی و پدیده آبوهوایی النینو همزمان در حال افزایش ریسک برای تولید و تجارت محصولات کشاورزی هستند. گزارشهای اخیر اقتصاددانان و مؤسسات بینالمللی هشدار میدهند که ترکیب این عوامل میتواند قیمت مواد غذایی را برای مدت طولانیتری بالا نگه دارد.
یکی از مهمترین نگرانیها به النینوی بسیار شدید در سال ۲۰۲۶ مربوط میشود. رویترز گزارش داده است که احتمال وقوع یک النینوی بسیار قوی در نیمه دوم سال بیش از ۹۰ درصد برآورد شده و این پدیده میتواند با تغییر الگوی بارش، خشکسالی و گرمای شدید، تولید محصولات کشاورزی را در مناطق مختلف جهان تحت تأثیر قرار دهد.
بیشتر بخوانید: آیا «اَبَر النینو» به ایران می رسد؟
اثرات این پدیده برای همه محصولات یکسان نیست. قهوه، کاکائو، شکر، برنج، سویا و غلات از جمله کالاهایی هستند که در معرض نوسان بیشتر قرار دارند. برای نمونه، کشورهای ویتنام و اندونزی که سهم بزرگی از تولید قهوه روبوستا را در اختیار دارند، ممکن است با گرما و خشکی شدیدتر مواجه شوند؛ در آفریقای غربی نیز تغییرات آبوهوایی میتواند تولید کاکائو را تحت فشار قرار دهد.
از طرف دیگر، جنگ و اختلال در مسیرهای صادراتی غلات فشار مضاعفی بر بازار وارد کرده است. اوکراینی توسط سوخو-۳۵ روسیه" aria-label="لینک به سرنگونی یک جنگنده اف-۱۶ اوکراینی توسط سوخو-۳۵ روسیه">روسیه و اوکراین همچنان از تأمینکنندگان مهم گندم جهان هستند و حملات به زیرساختهای صادراتی دریای سیاه باعث اختلال در عرضه شده است. رویترز گزارش داده قیمت معاملات آتی گندم شیکاگو از اوایل ژوئیه بیش از ۱۷ درصد افزایش یافته است.
مشکل فقط تولید غذا نیست؛ کود شیمیایی و انرژی نیز نقش مهمی دارند. اختلال در عرضه کود و افزایش هزینه سوخت میتواند هزینه تولید کشاورزان را بالا ببرد و در نهایت بخشی از این هزینه به قیمت محصولات غذایی منتقل شود. کارشناسان همچنین هشدار دادهاند که ترکیب جنگ و النینو میتواند فشار موجود بر زنجیره تأمین مواد غذایی را تشدید کند.
برآوردهای اقتصادی حتی از یک سناریوی جدیتر خبر میدهند. طبق گزارشی که بر پایه تحلیل Oxford Economics منتشر شده، قیمت جهانی مواد غذایی ممکن است در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۲ درصد و در سال ۲۰۲۷ حدود ۵ درصد افزایش پیدا کند؛ افزایش قیمت کود و اختلال در بازار غلات از عوامل مهم این پیشبینی عنوان شدهاند.
البته این به معنای افزایش قطعی و یکسان قیمت تمام مواد غذایی در تمام کشورهای جهان نیست. FAO در گزارش ژوئیه خود اعلام کرده بود شاخص قیمت جهانی مواد غذایی در ژوئن ۲۰۲۶ اندکی کاهش یافته و پیشبینیهای اولیه از برداشت قوی غلات حکایت دارد؛ با این حال، این سازمان هم نسبت به افزایش ریسکهای ناشی از النینو هشدار داده است.
پژوهشهای علمی نیز نشان میدهند ارتباط میان النینو و قیمت مواد غذایی موضوع جدیدی نیست. یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۲۶ در مرکز تحقیقات مشترک کمیسیون اروپا، با بررسی قیمتهای خردهفروشی در مناطق مختلف جهان، نشان داده اثر شوکهای النینو بر قیمت مواد غذایی بسته به منطقه، نوع محصول و شدت رویداد اقلیمی متفاوت است.
در مجموع، آنچه اقتصاد جهانی در حال حاضر با آن روبهروست، ترکیبی از ریسک اقلیمی و ژئوپلیتیکی است. اگر اختلالهای جنگی در تجارت غلات و کود ادامه پیدا کند و النینوی شدید نیز مطابق پیشبینیها شکل بگیرد، احتمال افزایش فشار بر قیمت مواد غذایی و امنیت غذایی کشورهای آسیبپذیر بیشتر خواهد شد؛ موضوعی که میتواند تبعات آن تا سال ۲۰۲۷ و حتی ۲۰۲۸ ادامه پیدا کند.
