«مرد سه هزار چهره» از امشب روی آنتن؛ بازگشتی که پانزده سال طولش داد

یک نسل کامل از تماشاگران تلویزیون ایران، دورانی را به یاد می‌آورند که هر شب قدر و هر بهار، منتظر می‌ماندند ببینند مسعود شصت‌چی این بار زیر چه نقابی ظاهر می‌شود.

حالا، بعد از پانزده سالی که از پخش «مرد دو هزار چهره» گذشته، مهران مدیری همان کاراکتر را از میان خاک زمان بیرون کشیده و این بار با عنوانی بلندپروازانه‌تر برگردانده: «مرد سه هزار چهره». اگر جزو کسانی هستید که هنوز صحنه‌های دادگاهی فصل اول یادتان مانده، احتمالاً همین حالا هم دلتان لک زده برای فهمیدن اینکه شصت‌چی این دفعه قرار است چه بلایی سر خودش و اطرافیانش بیاورد.

برای اینکه بفهمیم چرا بازگشت این کاراکتر تا این حد سروصدا به‌پا کرده، باید کمی برگردیم عقب. «مرد هزار چهره» اولین بار در نوروز ۱۳۸۷ از شبکه سه پخش شد؛ سریالی که قصه‌اش از دل جلسه محاکمه‌ی متهمی به نام مسعود شصت‌چی بیرون می‌آمد. مردی که به چند فقره کلاهبرداری از طریق جعل هویت متهم بود، در دفاعیاتش می‌گفت کارمند ساده‌ی اداره ثبت‌احوال شیراز بوده، اما هیچ‌وقت واقعاً خودش را گناهکار نمی‌دانست. همین تناقض میان اعتراف و بی‌گناهی، ستون فقرات طنزی شد که مخاطب را برای اولین بار با شخصیتی روبه‌رو کرد که در هر چند قسمت، هویتی تازه به خودش می‌گرفت.

موفقیت آن فصل آن‌قدر چشمگیر بود که یک سال بعد، در نوروز ۱۳۸۸، فصل دوم با نام «مرد دو هزار چهره» ساخته شد. با این حال، هر کسی که هر دو فصل را دیده باشد احتمالاً با من هم‌عقیده است که فصل دوم، هرچند بد نبود، هیچ‌وقت نتوانست همان جادوی غیرقابل‌تکرار فصل نخست را بازتولید کند.

شاید همین تجربه بود که مدیری را برای سال‌ها از فکر ساخت فصل سوم منصرف کرد؛ کاری که او معمولاً درباره‌ی پروژه‌های محبوبش انجام می‌دهد، یعنی ترجیح می‌دهد به‌جای فرسوده کردن یک ایده، سراغ کاراکترهای تازه برود.

پاسخ این سؤال را باید در حرف‌های مهدی نقویان، رئیس مرکز سیمافیلم، جست‌وجو کرد. به گفته‌ی او، «مرد سه هزار چهره» حاصل نزدیک به یک سال چانه‌زنی و مذاکره با خود مهران مدیری بوده؛ فرآیندی که به‌گفته‌ی نقویان، این پروژه را به سطح آثار فاخر و پرهزینه‌ی تلویزیون نزدیک کرده است. نقویان در توصیف مدیری از عبارتی استفاده کرده که به نظرم دقیقاً همان چیزی است که طرفدارهای قدیمی این سریال هم مدت‌هاست می‌دانند: «مهران مدیری فردی باهوش و خلاق است» و این بار هم قرار نیست کار متفاوتی از آب دربیاید، آن‌طور که خودش دلش می‌خواهد نه آن‌طور که به او تحمیل شده باشد.

نکته‌ای که برای من به‌عنوان کسی که سال‌ها این فراز و فرودهای تلویزیون کمدی ایران را دنبال کرده، جالب توجه است، اشاره‌ی نقویان به مفهوم «کام‌بک» است؛ بازگشت چهره‌هایی که این روزها بیشتر در پلتفرم‌های نمایش خانگی فعال بوده‌اند، به دل آنتن تلویزیون. او تأکید کرده که تلویزیون الزامات خاص خودش را دارد و همین الزامات، به‌گفته‌ی او، هنرمندان را وادار می‌کند خلاقیت بیشتری از خودشان نشان بدهند. حالا اینکه این حرف تا چه حد در عمل درست از آب دربیاید، چیزی است که فقط با تماشای قسمت‌های واقعی سریال می‌شود قضاوتش کرد، نه با شنیدن اظهارنظرهای پیش از پخش.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، محور اصلی داستان فصل تازه، تلاش‌های مسعود شصت‌چی برای جبران سال‌های ازدست‌رفته‌ی زندگی‌اش است. این بار او تصمیم می‌گیرد با استخدام در یک اداره دولتی، دست‌کم بار مالی را از دوش پدرش بردارد؛ اما همان‌طور که از این کاراکتر انتظار می‌رود، اوضاع طبق روال همیشگی پیش نمی‌رود و او بار دیگر خودش را در موقعیت‌هایی ناخواسته و کاملاً غیرقابل‌پیش‌بینی گیر می‌اندازد.

طبق اظهارات نقویان، سریال حدود ۱۴ تا ۱۵ قسمت خواهد بود و شصت‌چی در طول این قسمت‌ها در پنج تا شش موقعیت مختلف شغلی و اجتماعی گرفتار می‌شود؛ یعنی تقریباً هر دو یا سه قسمت، یک هویت و یک موقعیت تازه. از میان همین موقعیت‌ها، یکی به‌طور خاص توجه رسانه‌ها را جلب کرده: حضور شصت‌چی در قامت یک دیپلمات، ماجرایی که به‌گفته‌ی گزارش‌ها قرار است اتفاقات کاملاً پیش‌بینی‌نشده‌ای رقم بزند. برای مخاطبی که فصل اول را با آن ترکیب متنوع از هویت‌های جعلی به خاطر دارد، این ایده‌ی تکرار همان الگو در بستری اجتماعی متفاوت، منطقی و در عین حال وسوسه‌انگیز به نظر می‌رسد.

یکی از سؤالاتی که همیشه پیش از پخش هر سریال دنباله‌داری مطرح می‌شود، این است که چه کسانی برمی‌گردند و چه کسانی جای خود را به تازه‌واردها می‌دهند. نقویان در این‌باره گفته که برخی از بازیگرانی که او آن‌ها را «رکورددار» توصیف کرده، در این فصل هم حضور دارند؛ از جمله بازیگرانی که نقش پدر و مادر شصت‌چی را برعهده داشتند، همچنین پژمان بازغی و نصرالله رادش. در کنار این چهره‌های آشنا، مابقی ترکیب بازیگری را افرادی تازه تشکیل می‌دهند که به گفته‌ی او به پروژه اضافه شده‌اند.

- بیشتر بخوانید: تاریخ پخش «مرد سه هزار چهره» تغییر کرد؛ بازگشت مهران مدیری از ۱۳ شهریور

نکته‌ای که شخصاً فکر می‌کنم ارزش توجه دارد، سیاستی است که نقویان درباره انتخاب بازیگران توضیح داده: به گفته‌ی او، حوزه انتخاب بازیگر کاملاً برعهده‌ی کارگردان بوده و هیچ محدودیتی از سوی تهیه‌کننده یا سازمان برای این انتخاب اعمال نشده است؛ حتی اگر حضور یک بازیگر مستلزم بودجه‌ی بالاتری بوده باشد، مسیر مذاکره باز گذاشته شده تا در نهایت با تأیید مالی، قرارداد بسته شود. این سطح از انعطاف در ساختار تولید تلویزیون دولتی، به‌خصوص برای پروژه‌ای با این حجم از توقعات، خودش خبر قابل‌توجهی است.

برای کسی که کارنامه‌ی مهران مدیری را دنبال کرده، روشن است که «مرد هزار چهره» تنها یکی از چند اثر ماندگاری است که او در کارنامه دارد. آثاری مثل «پاورچین»، «شب‌های برره» و «باغ مظفر» پیش‌تر توانسته بودند طیف گسترده‌ای از مخاطبان را با خودشان همراه کنند، و همین سابقه است که باعث می‌شود هر بار خبر بازگشت او به یک پروژه دنباله‌دار، با استقبال و در عین حال با انتظاراتی سنگین همراه شود. جالب اینجاست که مدیری این روزها هم‌زمان درگیر ساخت مجموعه‌ی دیگری با نام «۶ ماهه» برای تلویزیون است و به نظر می‌رسد به محض پایان آن پروژه، تمرکز کامل خودش را روی «مرد سه هزار چهره» گذاشته است.

با همه‌ی این جزئیات، هنوز یک پرسش اصلی باقی می‌ماند که به‌گمانم دغدغه‌ی واقعی هر طرفدار قدیمی این مجموعه است: آیا فصل سوم می‌تواند همان حسی را که فصل اول در دل مخاطب ایرانی کاشت، دوباره زنده کند؟ تجربه‌ی فصل دوم به ما یاد داده که تکرار موفقیت یک اثر پرطرفدار، کار ساده‌ای نیست؛ به‌خصوص وقتی فاصله‌ی زمانی این‌قدر طولانی شده و سلیقه‌ی مخاطب تلویزیونی هم در این پانزده سال دستخوش تغییرات زیادی شده است. از طرف دیگر، همین فاصله می‌تواند یک فرصت هم باشد: مخاطبی که پانزده سال منتظر مانده، احتمالاً با کنجکاوی بیشتری هم پای تماشا می‌نشیند.

آنچه مسلم است این‌که از امشب، شصت‌چی دوباره روی آنتن برمی‌گردد و این بار قرار نیست فقط در یک دادگاه محاکمه شود، بلکه باید در نقش‌های تازه‌ای از زندگی، دوباره خودش را ثابت کند؛ همان‌طور که مهران مدیری هم قرار است ثابت کند بازگشت به یک ایده‌ی قدیمی، لزوماً به‌معنای تکرار مکررات نیست. تماشای این‌که آیا این قمار جواب می‌دهد یا نه، چیزی است که فقط با دیدن قسمت‌های واقعی می‌شود فهمید؛ و تا آن زمان، تنها کاری که از دست ما برمی‌آید، همان چیزی است که پانزده سال پیش هم انجام می‌دادیم: نشستن پای تلویزیون و منتظر ماندن برای دیدن اینکه شصت‌چی این بار زیر چه نقابی پنهان شده است.

به گزارش اقتصادنیوز پخش مجموعه تلویزیونی «مرد سه هزار چهره» از جمعه ۱۳ شهریورماه، ساعت ۲۰:۱۵ از شبکه سه سیما آغاز می شود.