لقی فرمان یا خلاصی بیش از حد زمانی اتفاق میافتد که راننده غربیلک را حرکت میدهد، اما چرخهای جلو بلافاصله به همان میزان واکنش نشان نمیدهند. در این وضعیت، فرمان حالتی شل و غیر دقیق پیدا میکند و راننده برای حفظ مسیر خودرو مجبور میشود مرتب جهت حرکت را اصلاح کند. این مشکل با نرمی طبیعی فرمان تفاوت دارد و میتواند نشانه وجود ایراد در اتصالات مکانیکی سیستم هدایت باشد.
یکی از علتهای رایج این ایراد، فرسودگی سیبکها و سرمیلفرمان است. این قطعات حرکت مجموعه فرمان را به چرخها منتقل میکنند و با گذشت زمان یا بر اثر ضربههای شدید ناشی از عبور از دستاندازها ممکن است دچار لقی شوند. خرابی آنها علاوه بر خلاصی فرمان، میتواند با صدای تقتق از قسمت جلوی خودرو، لرزش و سایش نامنظم لاستیکها همراه باشد.
خرابی میل فرمان داخلی یا قرقری فرمان نیز میتواند باعث ایجاد فاصله اضافی میان حرکت غربیلک و واکنش چرخها شود. این قطعه رابط جعبه فرمان و سرمیلفرمان است و فرسودگی مفصلهای آن معمولاً دقت هدایت خودرو را کاهش میدهد. در برخی خودروها، خرابی اتصالات یا چهارشاخگاردانی ستون فرمان نیز همین نشانه را ایجاد میکند؛ بنابراین نباید بدون بررسی، تمام لقیها را به جعبه فرمان نسبت داد.
جعبه فرمان یا مجموعه رک و پینیون از دیگر بخشهایی است که باید بررسی شود. ساییدگی دندهها و قطعات داخلی، تنظیم نبودن مجموعه یا شل شدن محل اتصال جعبه فرمان به بدنه میتواند حرکت آزاد فرمان را افزایش دهد. در خودروهای مجهز به فرمان هیدرولیک یا برقی، ایراد در بخش کمکی فرمان ممکن است باعث سفتی، ناهماهنگی یا تغییر احساس راننده هنگام چرخاندن غربیلک شود؛ بااینحال، هر سفتی یا اختلال در کمکفرمان الزاماً به معنای وجود لقی مکانیکی نیست.
از دیگر علتهای احتمالی میتوان به خرابی بلبرینگ چرخ، بوشهای سیستم تعلیق، اتصالات بازویی و شل بودن پیچهای نگهدارنده قطعات فرمان اشاره کرد. همچنین تنظیم نبودن زوایای چرخ و فشار نامناسب باد لاستیکها ممکن است باعث شناوری، انحراف یا احساس ناپایداری خودرو شوند؛ هرچند این موارد بهتنهایی همیشه به معنای لقی واقعی در غربیلک نیستند. تشخیص تفاوت میان این ایرادها اهمیت زیادی دارد، زیرا تعویض بیدلیل جعبه فرمان یا انجام میزان فرمان بدون رفع لقی قطعات فرسوده، مشکل را برطرف نمیکند.
برای عیبیابی دقیق، تعمیرکار باید هنگام حرکت دادن آرام فرمان به چپ و راست، میزان واکنش اتصالات و چرخها را بررسی کند و قطعاتی مانند سیبکها، میل فرمان داخلی، اتصالات ستون، جعبه فرمان و بلبرینگ چرخ را از نظر حرکت اضافی کنترل کند. اگر لقی فرمان محسوس است، خودرو در مسیر مستقیم ناپایدار شده یا صدای ضربه از مجموعه فرمان شنیده میشود، بررسی آن را به تعویق نیندازید. در صورت شدید بودن خلاصی یا کاهش محسوس توانایی کنترل خودرو، ادامه رانندگی ایمن نیست و بهتر است خودرو با امداد یا خودروبر به تعمیرگاه منتقل شود.
۱. لقی فرمان خودرو بیشتر به چه دلیلی اتفاق میافتد؟
فرسودگی سیبکها، سرمیلفرمان، میل فرمان داخلی، اتصالات ستون فرمان و قطعات داخلی جعبه فرمان از دلایل رایج این مشکل هستند.
۲. آیا خرابی جعبه فرمان باعث خلاصی فرمان میشود؟
بله. ساییدگی قطعات داخلی، تنظیم نامناسب یا شل شدن محل اتصال جعبه فرمان میتواند باعث افزایش خلاصی غربیلک شود.
۳. آیا لقی فرمان خطرناک است؟
بله. لقی زیاد باعث کاهش دقت هدایت خودرو و تأخیر در واکنش چرخها میشود و احتمال از دست رفتن کنترل خودرو را افزایش میدهد.
۴. آیا میزان فرمان میتواند لقی فرمان را برطرف کند؟
خیر. میزان فرمان برای اصلاح زوایای چرخهاست و نمیتواند فرسودگی سیبک، میل فرمان یا جعبه فرمان را برطرف کند. ابتدا باید قطعات معیوب تعمیر یا تعویض شوند.
۵. آیا با وجود لقی فرمان میتوان رانندگی کرد؟
اگر لقی محسوس یا شدید است، رانندگی توصیه نمیشود. در چنین شرایطی بهتر است خودرو بهصورت ایمن به تعمیرگاه منتقل شود.