صدای تقتق از چرخهای جلو هنگام دور زدن یکی از نشانههایی است که نباید در خودرو نادیده گرفته شود. این صدا ممکن است هنگام چرخاندن کامل فرمان، حرکت در سرعت پایین، پارک کردن یا عبور از دستاندازها شنیده شود. در بسیاری از خودروهای دیفرانسیل جلو، خرابی سرپلوس یکی از علتهای رایج این مشکل است؛ اما قطعات جلوبندی و مجموعه فرمان نیز میتوانند صدایی مشابه ایجاد کنند.
نکته مهم این است که هر صدای تقتق الزاماً به معنی خرابی پلوس نیست. برای تشخیص دقیق باید مشخص شود صدا هنگام حرکت خودرو شنیده میشود یا حتی در حالت توقف نیز وجود دارد؛ همچنین تفاوت صدای منظم و تکرارشونده با یک ضربه یا کوبش منفرد میتواند سرنخ مهمی برای تعمیرکار باشد.
مهمترین علتهای صدای تقتق فرمان هنگام دور زدن
# ۱. خرابی سرپلوس یا مفصل بیرونی پلوس
یکی از محتملترین دلایل شنیدن صدای تقتق هنگام دور زدن، فرسودگی مفصل بیرونی پلوس یا همان سرپلوس است. این قطعه نیروی موتور را به چرخهای محرک منتقل میکند و در عین حال باید امکان حرکت چرخها در زوایای مختلف فرمان را فراهم کند.
با افزایش استهلاک مفصل، قطعات داخلی آن ممکن است دچار لقی و ساییدگی شوند. در این شرایط، هنگام پیچیدن با فرمان چرخیده، بهخصوص اگر خودرو همزمان در حال شتابگیری باشد، صدای تقتق متوالی از اطراف یکی از چرخهای جلو شنیده میشود.
نشانههای احتمالی خرابی سرپلوس عبارتاند از:
- شنیدن تقتقهای منظم هنگام دور زدن با زاویه زیاد فرمان
- بیشتر شدن صدا هنگام فشردن پدال گاز
- افزایش تعداد ضربهها همزمان با افزایش سرعت حرکت خودرو
- شنیده شدن صدا از اطراف یکی از چرخهای محرک
اگر صدا فقط هنگام چرخاندن فرمان در حالت توقف شنیده شود، احتمال خرابی سرپلوس بیرونی کمتر میشود؛ زیرا این مفصل برای ایجاد صدای معمول خود به چرخش و انتقال نیرو نیاز دارد.
۲. پارگی گردگیر پلوس و خروج گریس
گردگیر پلوس پوشش لاستیکی محافظی است که از ورود گردوغبار، آب و آلودگی به داخل مفصل جلوگیری میکند و مانع خروج گریس روانکاری میشود.
اگر این پوشش پاره یا فرسوده شود، گریس داخل مفصل به بیرون نشت میکند و آلودگی میتواند به اجزای داخلی آن راه پیدا کند. ادامه استفاده از خودرو در چنین شرایطی بهتدریج باعث افزایش اصطکاک و ساییدگی مفصل میشود و ممکن است در نهایت صدای تقتق هنگام دور زدن ایجاد کند.
پوشش پاره یا فرسوده گردگیر پلوس یکی از دلایل صدای تق تق فرمان در هنگام رانندگی نی تواند باشد یکی از نشانههای قابل مشاهده این ایراد، پاشیدن گریس به سطح داخلی رینگ، لاستیک یا قطعات اطراف پلوس است. اگر پارگی گردگیر زود تشخیص داده شود و مفصل هنوز آسیب ندیده باشد، ممکن است تعویض گردگیر و گریسکاری اصولی کافی باشد؛ اما اگر مفصل ساییده شده و صدا ایجاد میکند، معمولاً تعمیر یا تعویض قطعه آسیبدیده ضروری خواهد بود.
۳. خرابی سیبک فرمان
سیبک فرمان یکی از قطعات مهم سیستم هدایت خودرو است که حرکت جعبه فرمان را به چرخها منتقل میکند. این قطعه باید ضمن انتقال دقیق فرمان، امکان حرکت مفصلی در سیستم تعلیق را نیز فراهم کند.
فرسودگی یا لقی سیبک میتواند هنگام چرخاندن فرمان، عبور از دستانداز یا تغییر جهت خودرو صدای تقه و ضربه ایجاد کند. در بعضی موارد، راننده علاوه بر صدا، احساس لقی در فرمان یا کاهش دقت هدایت خودرو را نیز تجربه میکند.
خرابی سیبک فرمان از نظر ایمنی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا این قطعه مستقیماً در کنترل جهت حرکت خودرو نقش دارد. بنابراین در صورت شنیدن صدای غیرعادی همراه با لقی فرمان، بررسی سریع سیستم فرمان ضروری است.
۴. خرابی سیبک طبق و بوشهای سیستم تعلیق
سیبک طبق و بوشهای لاستیکی سیستم تعلیق وظیفه اتصال و کنترل حرکت اجزای جلوبندی را بر عهده دارند. فرسودگی این قطعات میتواند باعث جابهجایی غیرعادی اجزا و ایجاد صدای ضربه هنگام تغییر جهت، ترمزگیری یا عبور از ناهمواریها شود.
صدای ناشی از خرابی این قطعات معمولاً بیشتر شبیه یک تقه یا کوبش است تا تقتق منظم و متوالی سرپلوس. اگر صدا هنگام عبور از دستاندازها نیز شنیده میشود، بهتر است تعمیرکار سیبک طبق، بوشها و سایر اتصالات جلوبندی را بررسی کند.
۵. خرابی بلبرینگ یا پایه بالای کمکفنر
در بسیاری از خودروها، بخش بالایی مجموعه کمکفنر جلو دارای پایه و بلبرینگی است که امکان چرخش مجموعه تعلیق همراه با فرمان را فراهم میکند.
اگر این بلبرینگ دچار فرسودگی یا گیرپاژ شود، هنگام چرخاندن فرمان در حالت توقف یا حرکت آهسته ممکن است صدای تقه، کلیک، جیرجیر یا حتی صدای فنری ایجاد شود. گاهی نیز فنر کمکفنر بهدرستی نمیچرخد و پس از جمع شدن تنش، با یک ضربه آزاد میشود.
خرابی بلبرینگ یا پایه بالای کمکفنر می تواند یکی دیگر از دلایل صدای تق تق فرمان باشد این نوع صدا را نباید با صدای سرپلوس اشتباه گرفت. تفاوت مهم آن است که خرابی بلبرینگ بالای کمکفنر میتواند حتی زمانی که خودرو ثابت است و راننده فرمان را میچرخاند، خودش را نشان دهد.
۶. لقی جعبه فرمان و اتصالات ستون فرمان
گاهی منشأ صدای تقتق نه از پلوس و نه از جلوبندی، بلکه از مجموعه فرمان است. لقی اتصالات جعبه فرمان، پایههای نگهدارنده، میل فرمان یا اجزای ستون فرمان میتواند هنگام چرخاندن فرمان صدای کلیک یا ضربه ایجاد کند.
اگر صدا هنگام چرخاندن فرمان در حالت توقف نیز شنیده شود، بررسی اتصالات ستون فرمان و پایههای جعبه فرمان اهمیت بیشتری پیدا میکند. در برخی خودروها، حرکت جزئی مجموعه جعبه فرمان روی محل اتصال آن به زیرشاسی نیز میتواند صدای ضربه ایجاد کند.
تشخیص این ایراد به بررسی تخصصی نیاز دارد؛ زیرا ممکن است صدای ناشی از اتصالات فرمان با صدای قطعات تعلیق اشتباه گرفته شود.
۷. برخورد لاستیک با شلگیر یا قطعات اطراف چرخ
همه صداهای هنگام دور زدن ناشی از خرابی قطعات مکانیکی نیستند. گاهی لاستیک در زاویه زیاد فرمان با شلگیر، گلپخشکن یا قطعات اطراف چرخ برخورد میکند و صدای تقتق یا ساییدگی به وجود میآورد.
این مشکل ممکن است پس از تعویض رینگ و لاستیک با اندازه غیراستاندارد، تغییر ارتفاع خودرو، تعمیر غیراصولی جلوبندی یا شل شدن قطعات پلاستیکی اطراف چرخ ایجاد شود.
اگر صدا فقط در انتهای مسیر چرخش فرمان شنیده میشود، بررسی آثار تماس روی دیواره لاستیک، شلگیر و قطعات اطراف چرخ میتواند به پیدا کردن علت کمک کند.
چگونه علت صدای تقتق فرمان را تشخیص دهیم؟
# برای عیبیابی اولیه، مهمتر از شدت صدا، شرایطی است که صدا در آن اتفاق میافتد. الگوی شنیده شدن صدا میتواند به محدود کردن گزینههای احتمالی کمک کند؛ البته تشخیص نهایی باید با بررسی فنی انجام شود.
شرایط شنیده شدن صدا |
علتهای محتمل |
|---|
تقتق متوالی هنگام دور زدن و گاز دادن |
سرپلوس یا مفصل بیرونی پلوس |
صدا هنگام چرخاندن فرمان در حالت توقف |
بلبرینگ بالای کمک، اتصالات فرمان یا جعبه فرمان |
تقه هنگام عبور از دستانداز و پیچیدن |
سیبکها، بوشها و اتصالات جلوبندی |
صدای ساییدگی فقط در انتهای چرخش فرمان |
برخورد لاستیک با شلگیر یا قطعات اطراف چرخ |
ضربه همراه با لقی و ناپایداری فرمان |
سیبک فرمان، اتصالات فرمان یا جعبه فرمان |
چند بررسی اولیه و کمخطر برای راننده: -
#
- مشخص کنید صدا هنگام حرکت خودرو شنیده میشود یا در حالت توقف نیز وجود دارد.
- توجه کنید صدا هنگام پیچیدن به چپ بیشتر است یا راست.
- بررسی کنید آیا با فشردن پدال گاز، شدت یا تعداد ضربهها تغییر میکند.
- در صورت امکان، بدون دست زدن به قطعات داغ یا متحرک، اطراف چرخ را از نظر آثار برخورد لاستیک یا پاشیدن گریس بررسی کنید.
- زمان و شرایط شنیده شدن صدا را برای توضیح دقیقتر به تعمیرکار به خاطر بسپارید.
اگر بررسی حرکت خودرو ضروری است، آن را فقط در فضای خالی و ایمن، با سرعت بسیار پایین انجام دهید. فرمان را برای مدت طولانی در انتهای مسیر نگه ندارید و برای تشخیص ایراد، خودرو را در خیابان شلوغ یا کنار ترافیک آزمایش نکنید. همچنین هرگز بدون تجهیزات استاندارد و پایههای ایمنی زیر خودرویی که فقط با جک بالا رفته است قرار نگیرید.
آیا رانندگی با صدای تقتق فرمان خطرناک است؟
# میزان خطر به قطعه معیوب و شدت خرابی بستگی دارد. اگر علت صدا فرسودگی سرپلوس باشد، ادامه رانندگی میتواند به آسیب بیشتر مفصل و در نهایت اختلال در انتقال نیرو به چرخ منجر شود. از سوی دیگر، خرابی سیبک فرمان، سیبک طبق یا اتصالات جعبه فرمان میتواند مستقیماً بر کنترل و پایداری خودرو اثر بگذارد.
در شرایط زیر بهتر است رانندگی را ادامه ندهید و برای انتقال خودرو به تعمیرگاه از امداد خودرو یا یدککش کمک بگیرید:
- فرمان بهسختی میچرخد یا در بخشی از مسیر گیر میکند.
- صدای تقتق به ضربههای سنگین و پیدرپی تبدیل شده است.
- فرمان لقی غیرعادی دارد یا خودرو بهدرستی به تغییر جهت پاسخ نمیدهد.
- لرزش شدید در فرمان یا چرخهای جلو احساس میشود.
- آثار جابهجایی یا آسیب جدی در قطعات چرخ و سیستم تعلیق دیده میشود.
اگر صدا خفیف است و هیچ نشانه دیگری وجود ندارد، باز هم بهتر است در اولین فرصت خودرو را به تعمیرکار نشان دهید. تا زمان بررسی، از شتابگیری شدید هنگام دور زدن، پیچیدن با سرعت بالا و چرخاندن طولانی فرمان تا انتهای مسیر خودداری کنید.
برای رفع صدای تقتق فرمان چه قطعاتی باید بررسی شوند؟
# تعمیرکار باید پیش از تعویض هر قطعه، منشأ صدا را مشخص کند. بررسی گردگیر پلوس، آثار نشت گریس، لقی مفصلها، سیبکها، بوشهای تعلیق، بلبرینگ بالای کمکفنر و اتصالات جعبه فرمان از مراحل مهم عیبیابی است.
در برخی موارد، صدای کلیک از محل نصب جعبه فرمان یا اتصالات آن به زیرشاسی ایجاد میشود و تعویض پلوس یا قطعات جلوبندی هیچ کمکی به رفع مشکل نمیکند. همچنین اگر پس از تعویض رینگ و لاستیک صدا آغاز شده باشد، اندازه و مشخصات چرخها و احتمال برخورد لاستیک با شلگیر باید بررسی شود.
مهمترین نکته این است که صدای تقتق یک نشانه است، نه تشخیص قطعی خرابی. تعویض قطعه صرفاً بر اساس شنیدن صدا ممکن است هزینه اضافی ایجاد کند و حتی ایراد اصلی خودرو را برطرف نکند.
۱. شایعترین علت صدای تقتق هنگام دور زدن چیست؟
در خودروهای دیفرانسیل جلو، خرابی مفصل بیرونی پلوس یا سرپلوس یکی از علتهای رایج است؛ بهخصوص اگر صدا هنگام پیچیدن با فرمان چرخیده و همزمان با گاز دادن شنیده شود.
۲. چرا هنگام چرخاندن فرمان در حالت توقف صدای تقتق میشنوم؟
در این حالت باید بلبرینگ بالای کمکفنر، اتصالات ستون فرمان، سیبکها و پایههای جعبه فرمان بررسی شوند. خرابی سرپلوس معمولاً هنگام حرکت و چرخش چرخ بیشتر خود را نشان میدهد.
۳. آیا پارگی گردگیر پلوس باعث صدای تقتق میشود؟
بله. پارگی گردگیر باعث خروج گریس و ورود گردوغبار و آب به مفصل پلوس میشود. ادامه این وضعیت میتواند موجب ساییدگی مفصل و ایجاد صدای تقتق شود.
۴. آیا صدای تقتق فرمان خطرناک است؟
اگر علت آن خرابی سیبک فرمان، اتصالات جلوبندی یا جعبه فرمان باشد، ممکن است کنترل خودرو را تحت تأثیر قرار دهد. خرابی شدید پلوس نیز میتواند انتقال نیرو به چرخ را مختل کند؛ بنابراین بررسی بهموقع ضروری است.
۵. آیا با شنیدن صدای تقتق باید پلوس را تعویض کرد؟
خیر. صدای تقتق بهتنهایی خرابی پلوس را اثبات نمیکند. تعمیرکار باید گردگیر، مفصل پلوس، سیبکها، بلبرینگ کمکفنر و اتصالات فرمان را بررسی کند تا از تعویض اشتباه قطعه جلوگیری شود.