شرکت آنتروپیک از مدلهای هوش مصنوعی جدید خود با نامهای Claude Fable 5.2 و Claude Mythos 5.2 رونمایی کرده است؛ مدلهایی که به گفته این شرکت، در جریان آزمایشهای پیش از انتشار توانستهاند مجموعهای از مسائل دشوار علمی و مهندسی را حل کنند. یکی از چشمگیرترین دستاوردهای اعلامشده، رسمیسازی اثبات آخرین قضیه فرما در زبان ریاضی Lean و تنها طی ۳۰ ساعت است.
آخرین قضیه فرما یکی از مشهورترین مسائل تاریخ ریاضیات به شمار میرود. این مسئله به ادعایی درباره معادله (a^n+b^n=c^n) مربوط میشود و میگوید برای توانهای صحیح بزرگتر از ۲، هیچ سه عدد صحیح مثبت نمیتوانند این معادله را برقرار کنند. پیر دو فرما این ادعا را در قرن هفدهم مطرح کرد، اما اثبات کامل آن بیش از سه قرن زمان برد و سرانجام اندرو وایلز در سال ۱۹۹۵ اثبات مشهور خود را ارائه داد.
نکته مهم این است که کلود برای نخستین بار این قضیه را کشف یا از صفر اثبات نکرده است. موضوع دستاورد جدید، تبدیل اثبات شناختهشده ریاضی به قالبی رسمی و قابل بررسی توسط رایانه است. در این روش، استدلالهای ریاضی به زبان Lean تبدیل میشوند تا سیستم بتواند مراحل اثبات را بهصورت گامبهگام بررسی کند و خطاهای احتمالی را تشخیص دهد.
آنتروپیک میگوید پیشتر نسخهای پژوهشی از کلود با کمک یک پژوهشگر انسانی و ابزارهای اختصاصی، طی ۱۱ روز توانسته بود اثبات این قضیه را رسمیسازی کند. اما در آزمایش تازه، حدود هزار عامل هوش مصنوعی مبتنی بر Fable 5.2 بهصورت گروهی روی مسئله کار کردند و فرایند را در ۳۰ ساعت به پایان رساندند. به گفته شرکت، این گروه با راهنمایی انسانی بسیار محدود و بدون استفاده از منابع مرجع ریاضی، از مجموعهای از گزارههای میانی برای ارزیابی پیشرفت خود استفاده کرده است.
آنتروپیک همچنین اعلام کرده خروجی جدید حدود یکسوم توکنهای عملیاتی موردنیاز در آزمایش قبلی را مصرف کرده و اثبات رسمی تولیدشده نیز هفت برابر کوتاهتر بوده است. برای مقایسه، این شرکت آزمایش مشابهی را با مدل Opus 5.5 و همان ساختار هزارعاملی انجام داده است؛ این مدل پس از ۱۸ ساعت تنها ۲۶ درصد مسیر رسمیسازی را تکمیل کرد و تا پایان بازه ۳۰ ساعته پیشرفت چندانی نداشت.
تواناییهای Fable 5.2 تنها به ریاضیات محدود نمیشود. آنتروپیک میگوید این مدل در آزمایشهای مهندسی توانسته سه دستگاه الکترونیکی کاربردی شامل یک دستیار صوتی خانگی، یک اسپیکرفون USB و یک حیوان خانگی مجازی دستی را طراحی کند. این پروژهها شامل طراحی مدار، ساخت محفظه سهبعدی و برنامهنویسی نرمافزار بودهاند و شرکت اعلام کرده دستگاهها پس از ساخت و مونتاژ نیز کار کردهاند.
در حوزه فیزیک نظری نیز آنتروپیک مدعی است Fable 5.2 به حل دو مسئله باز مرتبط با سیاهچالهها و ارتباط میان مکانیک کوانتومی و نسبیت کمک کرده است. این شرکت همچنین از پیشرفت مدل در پژوهشهای زیستی، پیشبینی ساختار مجموعههای پروتئینی و کنترل رباتها خبر داده است؛ هرچند این نتایج، گزارش خود شرکت از آزمایشهای داخلی و همکاری با پژوهشگران است و نباید همه آنها را بهمعنای تأیید مستقل علمی تلقی کرد.
از نظر دسترسی، Fable 5.2 برای استفاده عمومی عرضه شده، اما Mythos 5.2 با قابلیتهای کاملتر در حوزه امنیت سایبری و زیستشناسی، فعلاً در اختیار سازمانهایی قرار میگیرد که از سوی آنتروپیک تأیید شده باشند. این دو مدل از یک مدل پایه مشترک استفاده میکنند، اما نسخه Fable محدودیتهای ایمنی سختگیرانهتری برای جلوگیری از سوءاستفاده در حوزههای حساس دارد.
اهمیت این دستاورد صرفاً در سرعت بالای حل یک مسئله مشهور ریاضی نیست؛ بلکه در نشان دادن توانایی هوش مصنوعی برای تقسیم یک پروژه پیچیده میان صدها یا هزاران عامل و کنترل خروجی آنها با ابزارهای اثبات رسمی است. اگر این روش در آینده توسعه پیدا کند، میتواند زمان بررسی و اعتبارسنجی پژوهشهای ریاضی را کاهش دهد. بااینحال، تفاوت میان «کشف یک اثبات جدید» و «رسمیسازی اثبات شناختهشده» بسیار مهم است؛ دستاورد فعلی کلود بیشتر به دسته دوم تعلق دارد.