ساعتهای هوشمند با ارائه گزارشهای دقیق از کیفیت خواب، به ابزاری محبوب برای کاربران تبدیل شدهاند. اما آیا این دادهها واقعاً به بهبود استراحت کمک میکنند؟ پژوهشهای تازه نشان میدهد تمرکز افراطی بر نمرات خواب، برخلاف انتظار، میتواند به اضطراب، کاهش کیفیت خواب و حتی اختلالی به نام «ارتوسومنیا» منجر شود.
ساعتهای هوشمند امروزه به عنوان یکی از کارآمدترین پوشیدنیها در حوزه پایش خواب شناخته میشوند. بسیاری از این دستگاهها با تکیه بر طیف گستردهای از دادهها، گزارشهای دقیقی از کیفیت خواب شبانه کاربر به صورت روزانه ارائه میدهند. هدف از طراحی این قابلیت، کمک به کاربران برای شناسایی نقاط ضعف و قوت الگوی خوابشان اعلام شده است. با این حال، یافتههای پژوهشی تازه حاکی از آن است که این برنامههای ردیابی خواب، برخلاف انتظار، ممکن است به دلیل افزایش نگرانی کاربران نسبت به کیفیت خوابشان، زمینهساز بدتر شدن آن شوند.
دانشگاه برگن در پژوهشی با نظرسنجی از هزار و دو نفر از بزرگسالان نروژی دریافت که ۴۶ درصد از آنها دستکم یک بار از برنامههای ردیابی خواب استفاده کردهاند یا همچنان از این برنامهها بهره میبرند. این الگو در میان افراد زیر پنجاه سال و همچنین در جامعه زنان، شیوع بیشتری داشت. از میان افرادی که سابقه استفاده از چنین برنامههایی را داشتند، تنها ۲۹درصد اذعان کردند که این ابزارها به آنها کمک کرده است تا خواب را در اولویت بیشتری قرار دهند. در مقابل، سی و هفت درصد ۳۷ درصد از شرکتکنندگان، نقشی برای این برنامهها در بهبود خواب خود قائل نبودند.
ریشه اصلی چالش از آنجا بروز میکند که نزدیک به ۱۸ درصد از کاربران گزارش دادهاند، ردیابی الگوی خواب از طریق یک برنامه یا ساعت هوشمند، در عمل نگرانی آنها را نسبت به موضوع خواب افزایش داده است. پژوهشگران هشدار میدهند که این وضعیت میتواند کاربران را به سمت نوعی وسواس برای دستیابی به نمره خواب ایدهآل سوق دهد. چنین رویکردی، به نوبه خود و به دلیل افزایش سطح اضطراب ناشی از عدم تطابق نمرات ثبتشده با انتظارات فرد، تأثیر منفی مستقیمی بر کیفیت واقعی خواب خواهد داشت.
خطرات تلاش برای دستیابی به خواب کامل
#برای درک عمیقتر آسیبهای تمرکز افراطی بر نمره خواب ارائهشده توسط ساعت هوشمند، لازم است به پژوهشی که در سال ۲۰۱۷ انجام شده و روند صعودی برنامههای ردیابی خواب را بررسی کرده، توجه کنیم. در مطالعهای که در مجله پزشکی بالینی خواب منتشر شده، پژوهشگران دریافتند افرادی که برای تحلیل الگوی خواب خود به شدت به گجتهای پوشیدنی متکی هستند، اهمیتی بیش از حد به دادههای این ابزارها میدهند و آن را بر تکنیکهای سنتی و مؤثرتری همچون مطالعه و بررسی خواب مقدم میدارند.
محققان مشاهده کردند که کاربران میان احساس خستگی روزانه خود و دادههای برنامههای خوابشان همبستگی مستقیم برقرار میکنند و همین موضوع، انگیزه آنها را برای تلاش بیشتر به منظور کسب نمرات بالاتر افزایش میدهد. پژوهشگران همچنین تأکید کردهاند که این تلاشها میتوانند به تدریج به وضعیتی به نام «ارتوسومنیا» (نشانگان وسواس برای رسیدن به خواب بهینه) تبدیل شوند. این اختلال به ویژه بر افرادی که پیشتر از بیخوابی رنج میبردهاند تأثیر میگذارد و احتمال تشدید مشکلات خواب در بلندمدت را افزایش میدهد. دلیل روشن است: بیماران ممکن است حتی پس از درمان موفقیتآمیز سایر اختلالات خواب، همچنان درگیر وسواس نسبت به نمرات خواب خود باقی بمانند.
اهمیت دادن افراطی به دادههای ردیابی خواب
#بر اساس مطالعهای که در سال ۲۰۲۰ انجام شده، استفاده از برنامههای مرتبط با خواب و ردیابی الگوهای آن با استفاده از پوشیدنیهای هوشمند در سالهای اخیر رشدی چشمگیر داشته است. با توجه به مشکلات دقتی که پژوهشگران در ارزیابی ردیابهای خواب شناسایی کردهاند، توصیه میشود کاربران به جای وسواس نسبت به آنچه ساعت هوشمند یا تلفن همراه نشان میدهد، به دادههای حرفهای و تخصصی در این حوزه اتکا کنند. پیش از این نیز گزارشهایی در خصوص دقت نامطلوب ردیابی خواب در دستگاههایی نظیر فیتبیت و همچنین مشکلات موجود در نمره خواب اپل واچ منتشر شده است.
هرچند میتوان برخی از این کاستیها را برطرف ساخت، اما تکیه صِرف بر این نوع دادهها ممکن است در درازمدت به بروز مشکلات جدیتر خواب منجر شود. به نظر میرسد مهمترین چالش، تمرکز بیش از حد بر نتایج تولیدشده توسط این برنامهها و وابسته به نحوه تفسیر دادههای خواب از سوی آنها باشد. محققان معتقدند این ردیابها ممکن است تغییرات جزئی در دادههای خواب را بیش از اندازه برجسته و پررنگ نشان دهند و نگرانیهای غیرضروری برای کاربر ایجاد کنند. در چنین شرایطی، افرادی که برای کسب نمره کامل خواب دچار وسواس هستند، ممکن است توجه خود را معطوف به مسائل کاملاً اشتباه کنند، یا آنکه باور داشته باشند خواب مطلوبی دارند در حالی که واقعیت چیز دیگری است.
