ایلان ماسک می خواهد رو ماه شهر بسازد!

اسپیس‌ایکس روی مسیر مأموریت‌های فضایی خود بازنگری کرده و اکنون به جای تمرکز مستقیم بر مریخ، نگاه خود را به مقصدی نزدیک‌تر، یعنی ماه، معطوف کرده است.

نام اسپیس‌ایکس برای سال‌ها با یک هدف مشخص گره خورده بود: مریخ. سیاره‌ای که ایلان ماسک آن را مقصد نهایی بشر و کلید بقای تمدن انسانی می‌دانست. اما نشانه‌های جدید نشان می‌دهد که این شرکت فضایی، در حال بازتعریف مسیر خود است.

بر اساس راهبرد جدید اسپیس‌ایکس، تمرکز کوتاه‌مدت دیگر بر مریخ نیست؛ بلکه ماه به‌عنوان نخستین گام برای استقرار پایدار انسان در فضا انتخاب شده است. هدف، فراتر از یک مأموریت علمی یا پایگاه تحقیقاتی است: ساخت یک سکونتگاه انسانی خودکفا روی ماه.

این تغییر رویکرد، تنها یک تصمیم فنی نیست؛ بلکه بازتابی از واقعیت‌های عملیاتی، محدودیت‌های زمانی و رقابت‌های فزاینده در عرصه فضاست، رقابت‌هایی که می‌تواند آینده حضور بشر خارج از زمین را تعیین کند.

بازنگری اسپیس‌ایکس در اولویت‌های فضایی خود حاصل ملاحظات عملیاتی و فنی است. مقایسه مستقیم میان مأموریت‌های ماه و مریخ نشان می‌دهد که ماه، در مقطع کنونی، بستر مناسب‌تری برای توسعه تدریجی حضور انسان در فضا محسوب می‌شود.

نخست، دسترسی‌پذیری زمانی عامل تعیین‌کننده است. مأموریت‌های ماه می‌توانند با فاصله‌های کوتاه و منظم انجام شوند و زمان سفر به آن تنها چند روز است. در مقابل، پرواز به مریخ به هم‌ترازی‌های خاص مداری وابسته است که تنها هر چند سال یک‌بار رخ می‌دهد و خود سفر نیز ماه‌ها به طول می‌انجامد. این محدودیت، امکان تکرار مأموریت‌ها و اصلاح سریع خطاها را کاهش می‌دهد.

دوم، ماه امکان یادگیری سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر را فراهم می‌کند. نزدیکی نسبی آن به زمین باعث می‌شود آزمایش فناوری‌های حیاتی، از سامانه‌های حمل‌ونقل و فرود گرفته تا پشتیبانی زیستی و زیرساخت‌های انرژی با ریسک کمتر و قابلیت بازگشت یا اصلاح فوری انجام شود. چنین مزیتی برای شرکتی که بر توسعه مرحله‌ای و آزمون مداوم فناوری تکیه دارد، اهمیت راهبردی دارد.

در نهایت، تمرکز بر ماه به اسپیس‌ایکس اجازه می‌دهد تا زنجیره‌ای عملیاتی پایدار ایجاد کند؛ زنجیره‌ای که در آن پرتاب‌های مکرر، تجربه میدانی و بلوغ فناوری هم‌زمان پیش می‌روند. از این منظر، ماه نه یک مقصد نهایی، بلکه سکویی منطقی برای آماده‌سازی مأموریت‌های پیچیده‌تر در آینده، از جمله مریخ به‌شمار می‌آید.

در بازنگری راهبردی اخیر شرکت اسپیس‌ایکس در مسیر اکتشافات فضایی، این شرکت اعلام کرده است که در اولویت کوتاه‌مدت تمرکز خود را بر ساخت «شهر خودکفا روی ماه» قرار داده است.

شهر خودکفا روی ماه به معنای ساخت سکونتگاه انسانی است که بتواند با حداقل وابستگی به زمین، بخش زیادی از نیازهای حیاتی خود را در محیط ماه تأمین کند. این شامل توسعه زیرساخت‌های پشتیبانی حیات، انرژی، گردش مواد و امکانات زیربنایی است که امکان زندگی بلندمدت انسان‌ها خارج از زمین را فراهم می‌آورد، فراتر از پایگاه‌های تحقیقاتی مقطعی.

شهر خودکفا قرار است تا حد امکان از منابع درون‌محیطی ماه بهره ببرد، به‌جای اینکه همه تجهیزات و امکانات از زمین ارسال شود. چنین رویکردی شامل استفاده از منابع معدنی، انرژی خورشیدی، و فناوری‌های بازیابی آب و اکسیژن در سایت استقرار می‌شود تا نیاز به پشتیبانی مداوم از زمین کاهش یابد.

پیش‌بینی می‌شود این شهر قادر باشد پشتیبانی زیستی بلندمدت فراهم کند، از جمله تولید اکسیژن، مدیریت پسماند، انرژی و محافظت از ساکنان در برابر تابش‌های فضایی، بدون وابستگی کامل به مأموریت‌های بازگشتی از زمین.

ماه به دلیل نزدیکی به زمین و شرایط محیطی نسبتاً قابل دسترس‌تر، در بسیاری از راهبردهای فضایی به‌عنوان میدان آزمون و آماده‌سازی برای ماموریت‌های پیچیده‌تر به مریخ مطرح می‌شود. این مفهوم در برنامه‌های فضایی متعدد، از جمله معماری «ماه تا مریخ» ناسا، به‌وضوح دیده می‌شود که هدف آن توسعه، آزمایش و اعتبارسنجی فناوری‌ها در محیطی نزدیک‌تر به زمین قبل از تلاش برای پرواز به مریخ است.

تلاش برای توسعه سیستم‌های پشتیبانی حیات، طراحی سکونتگاه، استفاده از منابع محلی و مدیریت انرژی در محیط ماه می‌تواند به کاهش ریسک‌های عملیاتی و آماده‌سازی بهتر برای چالش‌های فراتر از مدار زمین کمک کند. این رویکرد باعث می‌شود که مأموریت‌های طولانی و پیچیده به مریخ، با اطمینان و تجربه عملی بیشتر دنبال شوند.

در بازتعریف راهبرد فضایی اخیر، اسپیس‌ایکس افق زمانی مشخصی برای مراحل اولیه تمرکز بر ماه اعلام کرده است که با برنامه‌های پیشین برای مریخ تفاوت چشمگیری دارد.

اسپیس‌ایکس اعلام کرده است که می‌تواند ساخت یک شهر خودکفا روی ماه را ظرف کمتر از ده سال آینده انجام دهد، برنامه‌ای که در مقایسه با مسیر قبلی تمرکز مستقیم بر مریخ به‌طور قابل‌توجهی کوتاه‌تر است.

بر اساس گزارش‌ها، شرکت هدف دارد تا اقدامات عملی‌تر برای حضور انسانی روی ماه را از سال‌های نزدیک آغاز کند، از جمله انجام فرود بدون سرنشین روی سطح ماه که برای مارس ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است. این گام اولیه، بخش مهمی از آزمون فناوری‌ها و آمادگی عملیاتی برای ساخت زیرساخت‌های پیشرفته‌تر شهر خودکفا به‌شمار می‌رود.

اگرچه شهر خودکفا روی ماه در اولویت کوتاه‌مدت قرار دارد، ساخت یک سکونتگاه مشابه روی مریخ همچنان در برنامه بلندمدت اسپیس‌ایکس باقی مانده است. طبق همین اعلام، این شرکت قصد دارد فعالیت‌های مربوط به توسعه شهری روی مریخ را در بازه زمانی حدود ۵ تا ۷ سال آینده آغاز کن، گرچه تحقق نهایی آن بسیار فراتر از ده سال خواهد بود.

ماسک از برنامه‌ای سخن می‌گوید که بر اساس آن، ماه در کوتاه‌مدت به اولویت اصلی برای استقرار انسانی و ایجاد یک شهر خودکفا تبدیل شده است. این رویکرد، روی کاغذ منطقی‌تر از تمرکز مستقیم بر مریخ به نظر می‌رسد و با محدودیت‌های فنی و زمانی مأموریت‌های فضایی هم‌خوانی بیشتری دارد. با این حال، تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد که اعلام برنامه‌های بلندپروازانه همواره به معنای تحقق آن‌ها در زمان‌بندی وعده ‌داده ‌شده نیست. از تأخیرهای مکرر در توسعه و پرتاب‌های عملیاتی استارشیپ گرفته تا وعده‌های زمانی درباره سفر انسانی به مریخ که بارها جابه‌جا شده‌اند، سابقه‌ای وجود دارد که ضرورت احتیاط در ارزیابی این برنامه جدید را یادآوری می‌کند. بنابراین، اگرچه ایده ساخت یک شهر خودکفا روی ماه به‌عنوان گامی میانی در مسیر حضور بلندمدت انسان در فضا مطرح شده است، هنوز فاصله معناداری میان اعلام راهبرد و اجرای عملی آن وجود دارد.