طلایی که الگوریتم‌ها آن را می‌دزدند

هر بار که وارد شبکه‌های اجتماعی می‌شویم، انتظار چند دقیقه استفاده داریم، اما اغلب ساعت‌ها در فیدها و ویدیوهای توصیه‌شده گرفتار می‌مانیم.

وقتی گوشی خود را در دست می‌گیرید، معمولاً بدون فکر، وارد یک چرخه نا‌پایان اسکرول، نوتیفیکیشن و ویدیوهای کوتاه در شبکه‌های اجتماعی می‌شوید. این تجربه‌ روزمره‌ نیست؛ بلکه نتیجه‌ طراحی آگاهانه‌ پلتفرم‌ها برای افزایش مشارکت و زمان استفاده است، پدیده‌ای که روانشناسان و محققان آن را «مهندسی توجه» می‌نامند.

برای مثال اینستاگرام یا یوتیوب از فناوری‌های پیشرفته مبتنی بر یادگیری ماشین استفاده می‌کنند تا بفهمند کدام محتوا احتمالاً شما را نگه می‌دارد. این یعنی نه فقط نشان دادن «چیزهایی که دوست دارید» بلکه نمایش چیزهایی که نمی‌توانید از آن چشم بردارید.

الگوریتم‌ها از سیگنال‌های رفتاری شما، مثل مدت تماشای یک ویدیو، میزان تعامل، سرعت اسکرول و حتی انتخاب‌های غیرارادی برای شخصی‌سازی فید و توصیه‌های بعدی استفاده می‌کنند. این سیستم باعث می‌شود هر بار که وارد پلتفرم می‌شوید، محتوا همچنان «برای شما» بهتر و جذاب‌تر شود.

اینستاگرام ویژگی اسکرول بی‌پایان دارد که باعث می‌شود هیچ «نقطه توقف ذاتی» در فید وجود نداشته باشد؛ شما هرچقدر بخواهید می‌توانید ادامه دهید. این طراحی در مطالعه‌ای که ۲۸ هزار ورودی کاربری را تحلیل کرد، به‌عنوان اصلی‌ترین محرک رفتارهای اعتیادآور شناخته شده، جایی که «پارادوکس اسکرول» باعث می‌شود کاربران هم لذت ببرند و هم از کنترل خود ناتوان شوند.

هر بار که پست جدیدی ظاهر می‌شود، احتمال اینکه چیزی «جالب‌تر» بیابیم باعث می‌شود مغز در انتظار پاداش آتی بماند. همین الگو به آزادسازی دوپامین «ماده شیمیایی لذت و پاداش» کمک می‌کند و می‌تواند منجر به ساعات مکرر استفاده بی‌وقفه شود.

یوتیوب، به‌ویژه با بخش‌ ویدیوهای کوتاه، به‌صورت خاص طراحی شده‌ تا شما را در چرخه تماشای پیوسته نگه دارند. الگوریتم توصیه‌ای یوتیوب، برخلاف یک فهرست خطی از ویدیوها، در هر لحظه سعی می‌کند مناسب‌ترین ویدیو را انتخاب کند که احتمالاً شما را برای ویدیوهای بیشتر نگه دارد.

پژوهش‌ها درباره سیستم‌های توصیه‌گر نشان داده‌اند که فیدهای شخصی‌سازی شده می‌توانند کاربران را گرفتار کنند. این پدیده در یوتیوب به‌خصوص در ویدیوهای «کوتاه» و پیشنهادهای «بعدی» شدت می‌گیرد، جایی که محتوا پشت سر هم و بدون وقفه پخش می‌شود و باعث می‌شود مغز نتواند «سیگنال توقف» منطقی برای ترک پلتفرم ایجاد کند.

مطالعات جدید نشان می‌دهند که مصرف بیش‌ازحد ویدیوهای کوتاه در پلتفرم‌هایی مانند اینستاگرام و یوتیوب می‌تواند عوامل شناختی مثل توجه پایدار و مهار تکانه‌ها را کاهش دهد و موضوع «فسیل‌شدن مغز» فقط یک شوخی اینترنتی نیست، بلکه بر مبنای داده‌های بیش از ۹۸ هزار نفر در ۷۱ مطالعه واقعی مورد بررسی قرار گرفته است.

اینستاگرام و یوتیوب به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که توجه شما را به‌طور پیوسته جذب و نگه دارند. این طراحی‌ها نه تنها تجربه ما را به سمت «تعامل بیشتر» سوق می‌دهند، بلکه می‌توانند الگوهای ذهنی، توجه و احساسات ما را شکل دهند.