سازمان حفاظت از دادههای شخصی ترکیه (KVKK) روز جمعه اعلام کرد که بررسی رسمی (ex officio review) را روی شش پلتفرم عمده شبکههای اجتماعی آغاز کرده است. پلتفرمهای مورد بررسی عبارتند از: تیکتاک، اینستاگرام، فیسبوک، یوتیوب، ایکس (توییتر سابق) و دیسکورد.
مقام حفاظت از دادههای ترکیه اواخر روز جمعه اعلام کرد که بررسی شش پلتفرم اصلی رسانههای اجتماعی را برای ارزیابی نحوه برخورد آنها با دادههای شخصی کودکان آغاز کرده است.
در بیانیه ای، سازمان حفاظت از داده های شخصی اعلام کرد که هدف از این اقدام محافظت از کودکان در برابر خطرات احتمالی در محیط های دیجیتال است و شیوه های پردازش داده ها و اقدامات ایمنی در پلتفرم های رسانه های اجتماعی تیک تاک، اینستاگرام، فیسبوک، یوتیوب، ایکس و دیسکورد را بررسی می کند.
طبق بیانیه رسمی KVKK، هدف اصلی این اقدام حفاظت از کودکان در برابر خطرات احتمالی در محیطهای دیجیتال است. مقامات ترکیه تأکید کردهاند که این بررسی نحوه پردازش دادههای شخصی کودکان (جمعآوری، ذخیره، استفاده و حفاظت) و همچنین اقدامات ایمنی موجود در این پلتفرمها را ارزیابی خواهد کرد. این حرکت بخشی از تلاشهای گستردهتر دولت برای تقویت قوانین حفاظت از کودکان در فضای آنلاین است.
دلایل ترکیه برای این اقدام
#ترکیه در سالهای اخیر نگرانیهای جدی در مورد تأثیر شبکههای اجتماعی بر کودکان و نوجوانان ابراز کرده است. دلایل اصلی که مقامات ترکیه (از جمله وزارت خانواده و خدمات اجتماعی، کمیسیون حقوق بشر پارلمان و حزب حاکم AKP) مطرح کردهاند عبارتند از:
- خطرات روانی و اعتیاد دیجیتال: افزایش افسردگی، اضطراب، کاهش تمرکز، اختلال خواب و حتی افکار خودکشی در میان کودکان و نوجوانان به دلیل استفاده بیش از حد از شبکههای اجتماعی.
- محتوای مضر و خطرناک: دسترسی آسان کودکان به محتوای خشونتآمیز، پورنوگرافی، چالشهای مرگبار (مانند Blackout Challenge)، قلدری سایبری (cyberbullying)، تبلیغات ناسالم و محتوای خودآزاری.
- جمعآوری و سوءاستفاده از دادههای کودکان: پلتفرمها دادههای شخصی کودکان را برای تبلیغات هدفمند جمعآوری میکنند که میتواند حریم خصوصی را نقض کند و کودکان را در معرض کلاهبرداری، شکارچیان آنلاین یا سوءاستفاده جنسی قرار دهد.
- هماهنگی با روند جهانی: پس از ممنوعیت کامل شبکههای اجتماعی برای زیر ۱۶ سال در استرالیا (دسامبر ۲۰۲۵) و اقدامات مشابه در فرانسه، اسپانیا، بریتانیا و آلمان، ترکیه نیز میخواهد در این زمینه پیشرو باشد و از فشارهای بینالمللی و داخلی (والدین، معلمان و روانشناسان) پیروی کند.
- حفظ ارزشهای خانوادگی و کنترل والدین: دولت اردوغان و حزب عدالت و توسعه همیشه بر نقش خانواده و نظارت والدین تأکید داشته و این بررسی را ادامه همان سیاستهای محافظهکارانه میداند.
خطرات شبکههای اجتماعی برای کودکان (از دیدگاه کارشناسان جهانی و ترکیه)
#متخصصان روانشناسی کودک، سازمان بهداشت جهانی (WHO)، یونیسف و گزارشهای داخلی ترکیه خطرات زیر را جدی میدانند:
- اعتیاد و اختلال توجه: الگوریتمهای اعتیادآور باعث میشود کودکان ساعتها وقت صرف کنند و تمرکز، یادگیری و عملکرد تحصیلیشان آسیب ببیند.
- قلدری سایبری: توهین، تمسخر و آزار آنلاین که میتواند منجر به افسردگی شدید، انزوا یا حتی خودکشی شود (در ترکیه موارد متعددی گزارش شده).
- محتوای نامناسب و خطرناک: دسترسی به پورنوگرافی، خشونت گرافیکی، چالشهای خودکشی، تبلیغات مواد مخدر/الکل و محتوای افراطی.
- مقایسه اجتماعی و کاهش اعتماد به نفس: دیدن زندگی «ایدهآل» دیگران در اینستاگرام و تیکتاک باعث احساس کمبود، نارضایتی از بدن و افسردگی میشود.
- اختلال خواب و سلامت جسمی: نور آبی صفحه نمایش چرخه خواب را مختل میکند و استفاده طولانیمدت باعث مشکلات بینایی و کمتحرکی میشود.
- جرایم آنلاین علیه کودکان: شکارچیان آنلاین، کلاهبرداری، افشای اطلاعات شخصی، grooming (آمادهسازی برای سوءاستفاده جنسی) و سوءاستفاده از تصاویر کودکان.
- تأثیر بر رشد مغز: مغز کودکان و نوجوانان تا حدود ۲۵ سالگی در حال تکامل است و تحریک مداوم دیجیتال میتواند مسیرهای عصبی مرتبط با کنترل هیجان، تصمیمگیری و همدلی را ضعیف کند.
این بررسی تنها بخشی از اقدامات اخیر ترکیه است. در فوریه ۲۰۲۶، کمیسیون حقوق بشر پارلمان ترکیه گزارشی تصویب کرد که پیشنهاد میدهد:
- ممنوعیت کامل شبکههای اجتماعی برای زیر ۱۵–۱۶ سال
- فیلترینگ محتوای نامناسب تا ۱۸ سالگی
- محدودیت استفاده شبانه از اینترنت برای زیر ۱۸ سال
- الزام احراز هویت سنی (Age Verification) و ابزارهای کنترل والدین اجباری
حزب حاکم AKP قرار است بهزودی پیشنویس قانون جدیدی را به مجلس ببرد که ممکن است منجر به قوانین سختگیرانهتری شود.
بررسی KVKK نشاندهنده نگرانی عمیق ترکیه از تأثیر شبکههای اجتماعی بر نسل جوان است. این اقدام میتواند الگویی برای سایر کشورها باشد، اما منتقدان میگویند ممکن است آزادی بیان و دسترسی به اطلاعات را محدود کند. پلتفرمها باید ظرف مدت مشخصی پاسخ دهند و اقدامات حفاظتی خود را گزارش کنند.
شما چه فکر میکنید؟
آیا چنین محدودیتهایی لازم است یا راهحل دیگری وجود دارد؟ در ایران وضعیت استفاده کودکان و نوجوان از شبکه های اجتماعی چطوره ؟ نظرتون رو در کامنتها بنویسید!
