شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام و ایکس (توییتر سابق) خود را «پلتفرم»هایی خنثی معرفی میکنند؛ فضاهایی که محتوا در آنها صرفاً بر اساس علاقه کاربران دیده میشود.
اما واقعیت این است که آنچه کاربران میبینند یا نمیبینند، حاصل تصمیمگیری الگوریتمهایی است که نه بیطرف هستند و نه غیرقابلدستکاری. این الگوریتمها، امروز به یکی از قدرتمندترین ابزارهای شکلدهی افکار عمومی تبدیل شدهاند.
الگوریتمها چگونه تصمیم میگیرند؟
#الگوریتمهای اینستاگرام و ایکس بر پایه چند معیار اصلی کار میکنند. این دادهها در مقیاسی عظیم تحلیل میشوند تا مشخص شود چه محتوایی «ارزش دیدهشدن» دارد. اما نکته کلیدی اینجاست: وزن هرکدام از این فاکتورها توسط خود شرکت تعیین میشود و این وزنها میتوانند در هر لحظه تغییر کنند.
تعامل: لایک، کامنت، اشتراکگذاری، مدتزمان توقف روی محتوا
روابط کاربر: اینکه با چه حسابهایی بیشتر تعامل دارید
تازگی محتوا: زمان انتشار
نوع محتوا: ویدئو، تصویر، متن، لینک
آیا مالکان پلتفرمها میتوانند الگوریتم را دستکاری کنند؟
#بله و شواهد متعددی این موضوع را تأیید میکند.
افشاگریهای داخلی: در سالهای اخیر، اسناد داخلی متا (شرکت مادر اینستاگرام) که توسط افشاگرانی مانند فرانسیس هاگن منتشر شد، نشان داد که:
- الگوریتمها آگاهانه محتوای تحریککننده و دوقطبیساز را تقویت میکنند.
- شرکت از تأثیرات منفی این الگوریتمها بر سلامت روان و دموکراسی آگاه بوده است.
- این یعنی الگوریتم نهتنها «خودکار»، بلکه هدفمند طراحی شده است.
ایکس و تغییرات پس از ایلان ماسک
#موارد زیر نشان میدهد که دسترسی به الگوریتم برای مدیریت ارشد کاملاً ممکن است. پس از خرید توییتر توسط ایلان ماسک:
- کاربران و پژوهشگران افزایش ناگهانی دیدهشدن حساب شخصی ماسک را ثبت کردند
- مهندسان سابق توییتر تأیید کردند که تغییرات مستقیم در الگوریتم برای «boost» کردن برخی حسابها اعمال شده است
- کدهای لورفته نشان دادند که برخی حسابها دارای برچسبهای ویژه مانند power user یا trusted بودهاند
یکی از بحثبرانگیزترین ابزارها، «سانسور نامرئی» است. اینستاگرام و ایکس وجود سانسور نامرئی را سالها انکار کردند، اما بعدها پذیرفتند که محدودسازی توزیع محتوا بخشی از سیاستهایشان است؛ تفاوتی که بیشتر زبانی است تا ماهوی.
- حساب کاربر حذف نمیشود
- اما دسترسی محتوای او به شدت محدود میشود
- بدون هیچ اعلان رسمی
- حساب کاربر حذف نمیشود
- اما دسترسی محتوای او به شدت محدود میشود
- بدون هیچ اعلان رسمی
چرا این موضوع مهم است؟
#وقتی کنترل این ابزار در دست شرکتهای خصوصی و افراد معدود باشد، مرز میان مدیریت پلتفرم و مهندسی افکار عمومی بسیار باریک میشود.
الگوریتمها امروز:
- تعیین میکنند کدام روایت سیاسی دیده شود
- کدام جنبش اجتماعی تقویت یا تضعیف شود
- کدام صدا «معتبر» به نظر برسد
شفافیت؛ حلقه گمشده
#با وجود فشار دولتها و نهادهای مستقل، هنوز کد کامل الگوریتمها منتشر نمیشود، معیارهای دقیق رتبهبندی محتوا مشخص نیست و امکان نظارت مستقل واقعی وجود ندارد. در نتیجه، کاربران در فضایی فعالیت میکنند که قوانینش دائماً تغییر میکند، بدون اینکه بدانند چرا دیده میشوند یا چرا ناپدید.
