مارگارت همیلتون، دانشمند علوم کامپیوتر و از پیشگامان مهندسی نرم‌افزار که هدایت تیم توسعه نرم‌افزار مأموریت‌های آپولو ناسا را بر عهده داشت، در ۹۰ سالگی درگذشت.
خبر درگذشت او را مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) اعلام کرد؛ همیلتون در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ درگذشت، اما خبر آن در ۷ و ۸ اکتبر در رسانه‌های معتبر منتشر شد. میراث او تنها به برنامه‌نویسی محدود نبود؛ رویکردش به طراحی نرم‌افزارهای مقاوم در برابر خطا، نقشی مهم در موفقیت مأموریت‌های سرنشین‌دار آپولو داشت.
زنی که نرم‌افزار مأموریت آپولو را هدایت کرد
#همیلتون در سال ۱۹۳۶ در ایالت ایندیانا متولد شد و پس از تحصیل در رشته ریاضی، در سال ۱۹۵۹ کار خود را در MIT آغاز کرد. او ابتدا روی نرم‌افزارهای پیش‌بینی وضعیت آب‌وهوا کار می‌کرد و سپس وارد پروژه‌های پیچیده‌تر رایانه‌ای شد. در میانه دهه ۱۹۶۰، به تیمی پیوست که در آزمایشگاه ابزار دقیق MIT نرم‌افزار پرواز مأموریت‌های آپولو را برای ناسا توسعه می‌داد.
همیلتون بعدها هدایت تیم‌های توسعه نرم‌افزار رایانه‌های هدایت فضاپیما را بر عهده گرفت؛ سامانه‌هایی که باید در شرایطی حساس و با منابع محاسباتی بسیار محدود، اطلاعات ناوبری و عملیات پرواز را مدیریت می‌کردند. طبق گزارش MIT، بیش از ۴۰۰ نفر در بخش‌های مختلف توسعه نرم‌افزار آپولو مشارکت داشتند و همیلتون یکی از چهره‌های کلیدی این پروژه بود.
مارگارت همیلتون چگونه نرم‌افزار همیلتون به نجات مأموریت آپولو ۱۱ کمک کرد؟
#مهم‌ترین بخش کارنامه همیلتون به مأموریت آپولو ۱۱ در ژوئیه ۱۹۶۹ بازمی‌گردد؛ مأموریتی که برای نخستین بار انسان را روی ماه فرود آورد. در واپسین دقایق پیش از فرود ماه‌نشین ایگل، رایانه هدایت آپولو هشدارهای خطای ۱۲۰۱ و ۱۲۰۲ را نمایش داد. این هشدارها به اضافه‌بار پردازشی مربوط بودند و می‌توانستند فرایند فرود را با خطر مواجه کنند.
نرم‌افزار طراحی‌شده توسط تیم همیلتون قابلیت اولویت‌بندی وظایف را داشت؛ یعنی در شرایط اضافه‌بار، کارهای کم‌اهمیت‌تر کنار گذاشته می‌شدند تا وظایف حیاتی هدایت فضاپیما ادامه پیدا کنند. همین ویژگی به رایانه اجازه داد عملیات مهم را حفظ کند و فرود ادامه یابد. این اتفاق به یکی از نمونه‌های مشهور اهمیت طراحی نرم‌افزار قابل‌اعتماد در مأموریت‌های فضایی تبدیل شد.
اهمیت این دستاورد فقط در حل یک خطای رایانه‌ای نبود. همیلتون و همکارانش روی این ایده کار می‌کردند که نرم‌افزار باید بتواند خطاهای احتمالی را پیش‌بینی کند و در صورت بروز مشکل، واکنشی ایمن داشته باشد؛ رویکردی که امروز نیز در سامانه‌های حساس، از تجهیزات فضایی تا زیرساخت‌های حیاتی، اهمیت دارد.
مارگارت همیلتون و شکل‌گیری مهندسی نرم‌افزار
#همیلتون از چهره‌هایی بود که برای تثبیت مفهوم «مهندسی نرم‌افزار» تلاش کرد. در زمانی که برنامه‌نویسی هنوز به‌عنوان رشته‌ای مستقل و هم‌تراز با دیگر شاخه‌های مهندسی به رسمیت شناخته نشده بود، او بر اهمیت طراحی نظام‌مند، آزمایش، پیشگیری از خطا و قابلیت اطمینان تأکید داشت.
پس از پایان فعالیتش در پروژه آپولو، همیلتون مسیر کارآفرینی را در پیش گرفت. او در سال ۱۹۷۶ شرکت Higher Order Software را تأسیس کرد و حدود یک دهه بعد، شرکت Hamilton Technologies را راه انداخت. تمرکز این فعالیت‌ها نیز بر روش‌ها و ابزارهایی بود که به توسعه سامانه‌های نرم‌افزاری مطمئن‌تر کمک می‌کردند. MIT در گزارش یادبود او نوشته است که همیلتون بیش از ۱۳۰ اثر علمی و تخصصی منتشر کرد.
جوایز و افتخارات؛ از مدال آزادی تا لگوی زنان ناسا
#در سال ۲۰۱۶، باراک اوباما، رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده، مدال آزادی ریاست‌جمهوری را به همیلتون اهدا کرد؛ یکی از بالاترین نشان‌های غیرنظامی این کشور. این جایزه به پاس نقش او در توسعه نرم‌افزارهای مأموریت آپولو و تأثیرش بر پیشرفت فناوری اعطا شد.
نام همیلتون در سال ۲۰۱۷ نیز در مجموعه لگوی «زنان ناسا» قرار گرفت؛ مجموعه‌ای که به معرفی زنان اثرگذار در تاریخ اکتشافات فضایی اختصاص داشت. تصویر مشهور او در کنار انبوهی از صفحات چاپ‌شده کدهای نرم‌افزاری آپولو نیز به نمادی از نقش کمتر دیده‌شده مهندسان نرم‌افزار در موفقیت برنامه فضایی آمریکا تبدیل شد.
علت فوت مارگارت همیلتون چه بود؟
#در گزارش‌های معتبر منتشرشده درباره درگذشت مارگارت همیلتون، علت مرگ او اعلام نشده است. طبق اعلام خانواده که خبرگزاری آسوشیتدپرس نقل کرده، او در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ در بیمارستانی در کمبریج ایالت ماساچوست درگذشت. در نتیجه، نسبت دادن مرگ او به بیماری یا علت مشخصی بدون اطلاع‌رسانی معتبر، قابل تأیید نیست.
بر اساس گزارش MIT، مراسم یادبود همیلتون قرار است در بهار آینده در کمبریج ماساچوست برگزار شود. زمان دقیق مراسم در گزارش منتشرشده مشخص نشده است.
مارگارت همیلتون از پیشگامانی بود که نشان داد موفقیت مأموریت‌های فضایی فقط به موشک‌ها و سخت‌افزار وابسته نیست؛ نرم‌افزاری که بتواند در شرایط بحرانی درست عمل کند نیز نقشی حیاتی دارد. مشارکت او در برنامه آپولو، تلاش برای تثبیت مهندسی نرم‌افزار و طراحی سامانه‌های مقاوم در برابر خطا، میراثی ماندگار در تاریخ رایانه و اکتشافات فضایی بر جای گذاشته است.
منابع
:
- MIT News: زندگی و میراث مارگارت همیلتون
- Associated Press: گزارش درگذشت مارگارت همیلتون
- The Guardian: پیشگام نرم‌افزار مأموریت آپولو درگذشت
- Smithsonian Magazine: نقش همیلتون در فرود انسان روی ماه
- NASA: تاریخچه کدهای آپولو و نقش مارگارت همیلتون
