ال‌نینوی قدرتمند در راه ایران؛ پاییز ۱۴۰۵ پربارش می‌شود یا خطر سیلاب در کمین است؟

پدیده ال‌نینو حالا از مرحله یک احتمال دور شده و بر اساس اعلام رئیس سازمان هواشناسی کشور، نشانه‌های اقیانوسی و جوی از استقرار پایدار و تقویت این پدیده حکایت دارند. سازمان جهانی هواشناسی نیز احتمال وقوع ال‌نینو را نزدیک به ۱۰۰ درصد برآورد کرده است؛ شرایطی که می‌تواند الگوهای دما و بارش را در پاییز و زمستان ۱۴۰۵ تحت تأثیر قرار دهد.

سحر تاج‌بخش، رئیس سازمان هواشناسی، گفته است که تا اواسط اوت ۲۰۲۶، ال‌نینو به‌طور کامل و پایدار مستقر شده و در بخش‌هایی از اقیانوس آرام، ناهنجاری دمای آب در زیر سطح به بیش از ۸ درجه سانتی‌گراد رسیده است. به گفته او، این پدیده در پاییز و زمستان ۲۰۲۶-۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت و احتمال دارد شدت آن بسیار بالا باشد.

ال‌نینو یک پدیده اقیانوسی ـ جوی است که در اقیانوس آرام شکل می‌گیرد، اما آثار آن می‌تواند هزاران کیلومتر دورتر نیز در الگوهای جوی دیده شود. تغییر در گردش عمومی جو و مسیر سامانه‌های بارشی یکی از مهم‌ترین پیامدهایی است که می‌تواند شرایط بارش مناطق مختلف را تغییر دهد.

در مورد ایران، پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که همزمانی ال‌نینو با فاز مثبت شاخص دوقطبی اقیانوس هند (IOD) می‌تواند احتمال بارش‌های فراتر از نرمال را در بخش‌هایی از ایران و جنوب‌غرب آسیا افزایش دهد. بر اساس توضیحات رئیس سازمان هواشناسی، این اثر در پاییز ۱۴۰۵ می‌تواند محسوس‌تر باشد.

برخی گزارش‌های منتشرشده بر پایه اظهارات رئیس سازمان هواشناسی، جنوب، غرب و جنوب‌غرب کشور را از مناطقی می‌دانند که احتمال تمرکز بارش در آنها بیشتر است. خبرآنلاین نیز در گزارشی با استناد به همین اظهارات، از احتمال بارش‌های پاییزی فراتر از نرمال در بیشتر مناطق کشور خبر داده است.

با این حال، نمی‌توان از هم‌اکنون میزان دقیق بارش هر استان یا زمان وقوع سامانه‌های بارشی را صرفاً بر اساس ال‌نینو مشخص کرد. شرایط محلی و سایر الگوهای جوی در تعیین وضعیت نهایی بارش نقش دارند.

خیر؛ این مهم‌ترین نکته‌ای است که در انتشار این خبر نباید نادیده گرفته شود.

احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی، تأکید کرده است که ال‌نینو به‌تنهایی تعیین‌کننده میزان بارش ایران نیست و زمان وقوع آن، الگوهای جوی و سایر شاخص‌های اقلیمی می‌توانند نتیجه پیش‌بینی‌ها را تغییر دهند. او همچنین گفته است که بیشترین اثر ال‌نینو بر بارش ایران باید در پاییز مورد توجه قرار گیرد و نمی‌توان وقوع این پدیده را به‌معنای قطعی افزایش بارندگی در کشور دانست.

این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برخی تیترها ممکن است ال‌نینو را مستقیماً معادل «بارندگی شدید در کل ایران» معرفی کنند، در حالی که خود کارشناسان هواشناسی چنین رابطه قطعی‌ای را تأیید نمی‌کنند.

افزایش بارش در بعضی مناطق می‌تواند در صورت وقوع بارندگی‌های کوتاه‌مدت و شدید، احتمال سیلاب و آب‌گرفتگی را بالا ببرد؛ به‌خصوص در مناطقی که زیرساخت‌های مدیریت روان‌آب ظرفیت کافی ندارند.

با این حال، سیلاب‌های اخیر شمال کشور را نمی‌توان به‌طور مستقیم به ال‌نینو نسبت داد. احد وظیفه پیش‌تر در اظهارنظری درباره بارندگی‌های اخیر شمال کشور گفته بود که ارتباط آنها با ال‌نینو یا حتی تورنادو را تأیید نمی‌کند.

بنابراین باید بین «پیش‌بینی اثر احتمالی ال‌نینو در ماه‌های آینده» و «علت‌یابی بارندگی‌های رخ‌داده در روزهای اخیر» تفاوت قائل شد.

ال‌نینو فقط بر بارش اثر نمی‌گذارد و می‌تواند الگوهای دمایی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. برخی پیش‌بینی‌های منتشرشده برای پاییز ۱۴۰۵ از احتمال دمای بالاتر از نرمال در بخش‌هایی از کشور حکایت دارند. دنیای اقتصاد نیز در گزارش خود به احتمال ناهنجاری گرمایی در ابتدای پاییز اشاره کرده است.

در نتیجه، احتمال دارد پاییز پیش‌رو همزمان با افزایش بارش در برخی مناطق، با دوره‌هایی از دمای بالاتر از میانگین نیز همراه باشد؛ موضوعی که نشان می‌دهد اثر ال‌نینو بر آب‌وهوای ایران یکدست و ساده نیست.

آنچه این رخداد را به موضوعی مهم برای هواشناسان تبدیل کرده، همزمانی سیگنال‌های اقیانوسی و جوی است. طبق گزارش ایرنا از اظهارات رئیس سازمان هواشناسی، هر دو بخش اقیانوسی و جوی نشانه‌های مشخصی از ال‌نینو را نشان می‌دهند و ذخیره گرمایی قابل توجهی در زیر سطح اقیانوس آرام مشاهده شده است.

از سوی دیگر، گزارش‌های منتشرشده از پایش‌های بین‌المللی نیز از تقویت ال‌نینو در ماه‌های آینده خبر می‌دهند. ایسنا در گفت‌وگو با معاون هواشناسی بوشهر نیز به داده‌های NOAA و سایر مراکز اقلیمی اشاره کرده و احتمال وقوع ال‌نینوی بسیار قوی در پاییز و زمستان ۲۰۲۶-۲۰۲۷ را مطرح کرده است.

آنچه اکنون با اطمینان بیشتری می‌توان گفت این است که ال‌نینوی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ شکل گرفته و در حال تقویت است و سازمان هواشناسی ایران نیز آن را یک رخداد قابل توجه می‌داند. همزمانی این پدیده با فاز مثبت IOD می‌تواند احتمال بارش‌های فراتر از نرمال را در بخش‌هایی از ایران، به‌ویژه در پاییز، افزایش دهد.

اما این به معنای آن نیست که تمام ایران حتماً وارد یک پاییز بسیار پربارش خواهد شد. مقدار و توزیع بارندگی همچنان به مجموعه‌ای از عوامل جوی و اقلیمی وابسته است و کارشناسان سازمان هواشناسی نیز بر وجود عدم‌قطعیت در پیش‌بینی‌ها تأکید کرده‌اند.