به نقل از بلومبرگ، دولت چین با توسعه گسترده زیرساختهای حملونقل، شبکههای ریلی پرسرعت و مراکز فناوری تلاش میکند این مجموعه شهری را به یکی از مهمترین قطبهای اقتصادی و نوآوری جهان تبدیل کند.
این پروژه بخشی از راهبرد جدید توسعه چین به حساب میآید. پکن در جدیدترین برنامه پنجساله خود تمرکز را از توسعه شهرهای منفرد به ایجاد خوشههای عظیم شهری تغییر داده است. در این چارچوب، منطقه خلیج بزرگ نقش مهمترین موتور رشد اقتصادی کشور را بر عهده دارد و قرار است الگویی برای توسعه ۱۸ خوشه بزرگ دیگر در سراسر چین باشد.
مقامهای چینی معتقد هستند که آینده رشد اقتصادی کشور در گروی شکلگیری بازارهای کار گسترده و یکپارچه است. به همین دلیل، توسعه منطقه خلیج بزرگ تنها یک پروژه عمرانی نیست، بلکه بخشی از برنامه بلندمدت چین برای ادغام صدها میلیون نفر در یک بازار کار واحد محسوب میشود.
گسترش خطوط راهآهن پرسرعت، بزرگراهها و مسیرهای ارتباطی جدید باعث شده است فاصله میان شهرهای این منطقه به شکل چشمگیری کاهش یابد. زیرساختهای حملونقل به ساکنان اجازه میدهد در مدت کوتاهی میان مراکز اقتصادی و فناوری جابهجا شوند. این موضوع به انتقال سریعتر نیروی کار، سرمایه و دانش فنی کمک میکند.
کارشناسان اقتصادی بیان کردند که شهرهای بزرگ همواره موتور رشد و نوآوری بودهاند. با وجود مشکلاتی مانند تراکم جمعیت، آلودگی هوا و فشار بر منابع طبیعی، شهرها همچنان فرصتهای شغلی، آموزشی و اقتصادی بیشتری نسبت به مناطق کمجمعیت در اختیار مردم قرار میدهند. به همین دلیل روند مهاجرت به مراکز شهری در بسیاری از کشورهای جهان ادامه دارد.
در حال حاضر، ۱۱ شهر عضو منطقه خلیج بزرگ از مهمترین مراکز اقتصادی چین به حساب میآیند. شهرهایی مانند هنگکنگ، شنژن، گوانگژو و ماکائو هر یک نقش ویژهای در اقتصاد این منطقه ایفا میکنند. دولت چین تلاش میکند با اتصال کامل این شهرها، ظرفیتهای اقتصادی آنها را در قالب یک اکوسیستم واحد به کار گیرد.
یکی از مهمترین پروژههای در دست اجرا در این مسیر، طرح «کلانشهر شمالی» در هنگکنگ است. این پروژه در مناطق روستایی شمال هنگکنگ اجرا میشود و هدف آن ایجاد ارتباط فیزیکی و اقتصادی نزدیکتر میان هنگکنگ و سایر بخشهای منطقه خلیج بزرگ است.
در حال حاضر بخشهایی از این منطقه شامل مزارع، برکههای پرورش ماهی و فضاهای سبز طبیعی است. با وجود این، دولت هنگکنگ قصد دارد این محدوده را به یک مرکز فناوری پیشرفته تبدیل کند. برنامهریزان شهری توسعه آزمایشگاههای تحقیقاتی، مراکز نوآوری و استارتاپهای فناوری را در دستور کار قرار دادهاند.
اجرای این پروژه با واکنشهای متفاوتی روبهرو شده است. برخی ساکنان نسبت به از بین رفتن محیطهای طبیعی و تغییر بافت سنتی منطقه ابراز نگرانی کردهاند. در مقابل، دولت هنگکنگ این طرح را فرصتی برای رشد اقتصادی، ایجاد اشتغال و افزایش رقابتپذیری منطقه میداند. مقامهای محلی اعلام کردهاند که برای ساکنانی که ناچار به جابهجایی میشوند، بستههای حمایتی شامل غرامت مالی و مسکن عمومی در نظر گرفته شده است.
موفقیت شنژن یکی از مهمترین دلایل خوشبینی دولت چین به آینده ابرمنطقه شهری خلیج بزرگ محسوب میشود. شنژن که چند دهه پیش یک شهر کوچک بود، امروز به یکی از بزرگترین مراکز فناوری جهان تبدیل شده است. این شهر اکنون حدود ۱۸ میلیون نفر جمعیت دارد و در حوزههایی مانند هوش مصنوعی، رباتیک، نیمهرساناها و خودروهای خودران نقش مهمی در اقتصاد چین ایفا میکند.
تحلیلگران معتقد هستند که موقعیت جغرافیایی شنژن و نزدیکی آن به هنگکنگ نقش تعیینکنندهای در رشد سریع این شهر داشته است. دولت چین امیدوار است تجربه موفق شنژن در سایر بخشهای منطقه خلیج بزرگ نیز تکرار شود.
در مدل اقتصادی طراحیشده برای این منطقه، هر شهر مسئولیت مشخصی بر عهده دارد. هنگکنگ نقش مرکز مالی و جذب سرمایه را ایفا میکند. شنژن بر توسعه فناوری و ساخت نمونههای اولیه متمرکز است. گوانگژو ظرفیت تولید انبوه را فراهم میکند و ماکائو نیز در حوزه خدمات و معرفی محصولات فعالیت دارد. این تقسیم کار به ایجاد زنجیرهای کامل از ایده تا تولید و عرضه کمک میکند.
راهبرد چین بر پایه استفاده از مزیتهای اختصاصی هر شهر شکل گرفته است:
هنگکنگ: جذب سرمایه و تأمین مالی
شنژن: طراحی و توسعه نمونههای اولیه محصولات
گوانگژو: تولید انبوه و صنعتی
ماکائو: عرضه و تجاریسازی محصولات
هدف از این تقسیم کار، ایجاد یک زنجیره کامل نوآوری و تولید در مقیاس منطقهای است.
با وجود فرصتهای گسترده، چالشهای مهمی نیز پیش روی این پروژه قرار دارد. یکی از بزرگترین موانع، تفاوت ساختارهای حقوقی و اقتصادی میان هنگکنگ و سرزمین اصلی چین است. هنگکنگ بر پایه نظام حقوقی مستقل فعالیت میکند، در حالی که اقتصاد چین از مدل اقتصاد بازار سوسیالیستی پیروی میکند.
کارشناسان معتقد هستند موفقیت منطقه خلیج بزرگ به میزان هماهنگی میان این ساختارهای متفاوت وابسته است. در صورت تحقق این هدف، چین میتواند وابستگی خود را به بخشهایی مانند املاک و صنایع کمارزش افزوده کاهش دهد و مسیر حرکت به سمت اقتصادهای با درآمد بالا را هموار کند.
بر اساس برآوردها، چین برای عبور از «تله درآمد متوسط» باید طی دهه آینده، بهرهوری اقتصادی خود را به شکل قابل توجهی افزایش دهد. دولت این کشور منطقه خلیج بزرگ را یکی از مهمترین ابزارهای دستیابی به این هدف میداند.
روند شکلگیری ابرمنطقه شهری تنها به چین محدود نیست. پروژههایی مشابه در نقاط مختلف جهان در حال اجرا هستند. از کریدور آبیجان–لاگوس در آفریقا گرفته تا کریدور شمالشرقی آمریکا، بسیاری از کشورها به دنبال ایجاد خوشههای بزرگ اقتصادی برای افزایش رقابتپذیری خود هستند.
با وجود این، ابعاد و سرعت اجرای پروژه منطقه خلیج بزرگ باعث شده است این طرح در سطح جهانی توجه ویژهای را به خود جلب کند. برخی آن را تصویری از آینده شهرنشینی جهان میدانند و برخی دیگر نسبت به پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی آن هشدار میدهند. در هر صورت، چین با سرمایهگذاری گسترده در این پروژه تلاش میکند آینده توسعه شهری و اقتصادی خود را به شکلی هدفمند و برنامهریزیشده شکل دهد.
