وزیر دفاع هلند اعلام کرد که امکان فنی دستکاری نرمافزاری جنگنده F-35 وجود دارد، موضوعی که این جنگنده چند میلیارد دلاری را به بحثی جنجالی درباره کنترل و امنیت دیجیتال تبدیل کرده است.
به نقل از اینترستینگانجینیرینگ، وزیر دفاع هلند اعلام کرده است که از نظر فنی، امکان «جیل بریک» یا دستکاری نرمافزار جنگندههای پیشرفته وجود دارد؛ موضوعی که او آن را با باز کردن قفل نرمافزاری گوشیهای هوشمند مقایسه کرده است. این اظهارات بار دیگر بحث درباره میزان دسترسی کشورها به کدهای نرمافزاری جنگندههای نسل پنجم را داغ کرده است.
به گزارش رسانههای بینالمللی، وزیر دفاع هلند در اظهاراتی درباره جنگندههای اف-35 گفت که از نظر فنی، میتوان محدودیتهای نرمافزاری را دور زد؛ مشابه آنچه کاربران برخی گوشیها با «جیلبریک» انجام میدهند.
جنگنده اف-۳۵ توسط شرکت آمریکایی لاکهید مارتینز توسعه یافته و بخش قابل توجهی از قابلیتهای این هواپیما به نرمافزارهای پیشرفته، بهروزرسانیهای مستمر و اتصال به شبکههای اطلاعاتی وابسته است.
کشورهایی مانند هلند که این جنگنده را خریداری کردهاند، در چارچوب توافقهای چندجانبه به زیرساخت پشتیبانی و بهروزرسانی مرکزی متصل هستند. به همین دلیل، هرگونه تغییر غیرمجاز در نرمافزار میتواند دسترسی به پشتیبانی فنی، قطعات و بهروزرسانیها را با خطر مواجه کند.
برخی کارشناسان دفاعی معتقدند معماری نرمافزاری اف-۳۵ بهگونهای طراحی شده که کنترل اصلی آن در اختیار سازنده و شبکه پشتیبانی مشترک باقی بماند. در مقابل، برخی دیگر میگویند کشورها در چارچوب قراردادها سطحی از دسترسی عملیاتی و سفارشیسازی دارند، اما نه تا حد تغییرات بنیادین در هسته نرمافزار.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که موضوع «حاکمیت دیجیتال» در سامانههای نظامی پیشرفته به یکی از بحثهای مهم در میان کشورهای خریدار تجهیزات دفاعی تبدیل شده است؛ بهویژه در مورد سامانههایی که وابستگی شدید به بهروزرسانیهای نرمافزاری دارند.
جنگنده اف-۳۵ یک پروژه چندملیتی است که در قالب برنامه «Joint Strike Fighter» توسعه یافت. تاکنون بیش از ۱۵ کشور به این برنامه پیوستهاند یا این هواپیما را خریداری کردهاند. این جنگنده به دلیل قابلیت پنهانکاری، یکپارچگی حسگرها و اتکای گسترده به نرمافزار، بهعنوان یک «سامانه پرنده شبکهمحور» شناخته میشود.
در سالهای گذشته، موضوع وابستگی نرمافزاری کاربران اف-۳۵ به زیرساختهای پشتیبانی آمریکا بارها در رسانههایی مانند رویترز مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین بحثهایی درباره میزان استقلال عملیاتی کشورهای خریدار در صورت بروز اختلاف سیاسی مطرح شده است.
این جنگنده بیش از ۸ میلیون خط کد نرمافزاری دارد و به شدت وابسته به بهروزرسانیهای نرمافزاری، فایلهای داده مأموریت و سیستمهای ابری مانند ODIN است که عمدتاً تحت کنترل ایالات متحده قرار دارند.
کشورهای خریدار اف-۳۵، بهویژه شرکای سطح ۲ و ۳ مانند هلند، دسترسی محدودی به کد منبع دارند. تنها ایالات متحده و رژیم صهیونیستی (با نسخه F-35I Adir) امکان تغییرات مستقل نرمافزاری و عملیاتی خارج از شبکه آمریکایی را دارند. این وابستگی، نگرانیهایی درباره «حاکمیت عملیاتی» ایجاد کرده است؛ یعنی آیا کشورها میتوانند در صورت قطع حمایت آمریکا (به دلایل سیاسی یا فنی) هواپیماهای خود را بهصورت مستقل نگهداری و ارتقا دهند؟
هلند بهعنوان یکی از شرکای برنامه اف-۳۵، ۵۸ فروند اف-۳۵A سفارش داده و این جنگنده اکنون تنها پلتفرم رزمی فعال نیروی هوایی این کشور است. در سالهای اخیر، تنشهای سیاسی میان اروپا و دولت آمریکا (بهویژه در دوره ترامپ) بحثهایی درباره احتمال محدودیتهای جدید آمریکا بر صادرات قطعات، بهروزرسانیها یا حتی فعالسازی محدودیتهای نرمافزاری را داغ کرده است.
اکنون گیس توینمان، وزیر دفاع هلند، در پادکست رادیویی به نام اظهار داشت: «اگر علیرغم همه چیز همچنان بخواهید سیستم را ارتقا دهید، چیزی میگویم که نباید بگویم، اما میگویم: میتوانید اف-۳۵ را درست مثل آیفون جیلبریک کنید.» او جزئیات فنی بیشتری نداد و تأکید کرد که این موضوع حساس است.
این اظهارات بلافاصله در رسانهها بازتاب یافت و بحث درباره آسیبپذیریهای سایبری احتمالی، امکان دستکاری نرمافزار توسط کشورهای کاربر و پیامدهای ژئوپلیتیکی آن را تشدید کرد.
به گفته تحلیلگران دفاعی، معماری نرمافزاری این جنگنده بهگونهای است که بهروزرسانیها و مدیریت دادهها از طریق شبکههای مرکزی انجام میشود. این موضوع، در کنار مزایای فنی، نگرانیهایی درباره میزان کنترل ملی بر سامانه ایجاد کرده است.
