پژوهشگران دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران موفق به طراحی یک نانوزیستحسگر رنگی شدهاند که قادر است تغییرات ناشی از رشد میکروارگانیسمها را روی سطوح و تجهیزات پزشکی به صورت سریع و قابل مشاهده تشخیص دهد. این فناوری با هدف تسهیل پایش آلودگیهای میکروبی و کمک به پیشگیری از عفونتهای بیمارستانی توسعه یافته است.
وجود و رشد میکروارگانیسمهای بیماریزا در بیمارستانها، مراکز درمانی، کارخانههای مواد غذایی، رستورانها و سایر محیطهای حساس، سلامت انسان را با تهدیدهای جدی مواجه میکند. از اینرو، شناسایی بهموقع بار میکروبی روی سطوح و تجهیزات و انجام عملیات گندزدایی در زمان مناسب، یکی از مهمترین راهکارهای پیشگیری از انتقال عوامل بیماریزا به شمار میرود.
عفونتهای بیمارستانی از مهمترین چالشهای نظام سلامت محسوب میشوند. این عفونتها در زمان پذیرش بیمار وجود ندارند و پس از چند روز بستری در بیمارستان بروز میکنند. افزایش مدت بستری، تحمیل هزینههای اضافی به نظام درمان، طولانی شدن دوره ازکارافتادگی بیماران و بروز عوارض ثانویه، از مهمترین پیامدهای این عفونتها است.
یکی از عوامل اصلی انتقال عفونتهای بیمارستانی، آلودگی سطوح درمانی و تجهیزات پزشکی است. در حال حاضر، ارزیابی آلودگی این سطوح عمدتا از طریق کشت میکروبی انجام میشود؛ روشی که علاوه بر زمانبر بودن، به تجهیزات آزمایشگاهی، هزینه بالا و حضور کارشناسان متخصص برای تفسیر نتایج نیاز دارد.
پژوهشگران در این طرح، بهمنظور اندازهگیری بار میکروبی سطوح و تجهیزات، یک نانوزیستحسگر رنگی فوقحساس طراحی کردهاند. این حسگر بر پایه یک پد الکتروریسیشده و یک پلیمر شناساگر اختصاصی ساخته شده و عملکرد آن بر اساس تغییر رنگ در مواجهه با میزانهای مختلف آلودگی میکروبی است.
در این فناوری، پس از شناسایی سطوح مشکوک به آلودگی، پد نازک حسگر روی سطح موردنظر نصب میشود. رنگ اولیه این پد آبی کمرنگ است، اما در صورت وجود بار میکروبی، رنگ آن بهتدریج از طیف آبی به سمت قرمز تغییر میکند. این تغییر رنگ از طریق پوشش شفاف محافظ پد بهراحتی قابل مشاهده است.
بر اساس نتایج این طرح، طیف رنگی ایجادشده در آزمایشگاه کالیبره و استانداردسازی شده و نمونههای مرجع آن بهصورت چاپی در اختیار کاربران قرار میگیرد. نمونهبردار میتواند پس از گذشت چند ساعت تا چند روز ــ بسته به میزان آلودگی میکروبی ــ تنها با مشاهده رنگ حسگر و مقایسه آن با جدول استاندارد، برآوردی از میزان بار میکروبی سطح به دست آورده و درباره ضرورت گندزدایی یا اجرای اقدامات کنترل عفونت تصمیمگیری کند.
این فناوری میتواند فرآیند پایش آلودگیهای میکروبی را سادهتر، سریعتر و کمهزینهتر کند و در بیمارستانها، مراکز درمانی، صنایع غذایی، آزمایشگاهها و سایر محیطهای حساس بهعنوان ابزاری کاربردی برای کنترل عفونت مورد استفاده قرار گیرد.
بر اساس این گزارش، اهمیت کنترل عفونت در مراکز درمانی به اندازهای است که در تمامی بیمارستانها واحدی با عنوان «کنترل عفونت» فعالیت میکند. این واحد زیر نظر ریاست مرکز درمانی و مترون بیمارستان، مسئول پیگیری برنامههای بهداشتی، ارائه گزارش به کمیته کنترل عفونت و اجرای دستورالعملهای مصوب با همکاری پزشک کنترل عفونت و میکروبیولوژیست بالینی است.
سرپرستی این طرح را دکتر سیدمحمدعلی حسینی، دانشیار دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران و فلوشیپ انتقال دانش در توانبخشی قلبی از دانشگاه فناوری سیدنی استرالیا، بر عهده داشته است. محمد اکرامی، دانشجوی دکتری صنایع غذایی دانشگاه تهران، بهعنوان عضو تیم تحقیق و توسعه و علی اکرامی، دانشجوی کارشناسی ارشد پرستاری سلامت جامعه دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران، بهعنوان همکار در اجرای این طرح مشارکت داشتهاند.
