قلب انسان میتواند پس از یک سکته قلبی شدید تا یک سوم سلولهای قلبی خود، موسوم به کاردیومیوسیتها، را از دست بدهد، اما یک مطالعه جدید نشان داده است که قلب میتواند این سلولها را بازسازی کند.
در حالی که این پدیده پیشتر در موشها مورد مطالعه قرار گرفته بود، پژوهشگران اعلام کردهاند که پروتئینهای دخیل در این فرآیند بازسازی را در نمونههای قلب انسان نیز شناسایی کردهاند.
در ایالات متحده، تقریباً یک میلیون نفر هر سال بر اثر بیماریهای قلبی جان خود را از دست میدهند که اغلب به دلیل سکتههای قلبی تهدیدکننده حیات تشدید میشود. به طور طبیعی، سکته قلبی جریان اکسیژن و مواد مغذی را به تمام سلولهای قلب به طور ناگهانی قطع میکند و تا یک سوم این سلولها را از بین برده و آسیب غیرقابل بازگشت ایجاد میکند. مکانیسم سکته قلب، یعنی قطع جریان اکسیژن و مواد مغذی، همگی درست است، اما بخش غیرقابل بازگشت چطور؟ این موضوع نیاز به بررسی دقیقتری دارد.
در یک مطالعه جدید که در مجله Circulation Research منتشر شده، تیمی از دانشمندان در استرالیا، دریافتند که سلولهای قلب میتوانند پس از سکته قلبی بازسازی شوند. تیم پژوهشی نمونههای بافتی را از بیماران زنده (با رضایت آنان) در جریان جراحی بایپس پس از انفارکتوس میوکارد، که اصطلاح فنی سکته قلبی است، جمعآوری کرد. نمونهها از بخشهای سالم و آسیبدیده قلب تهیه و مجموعهای از آزمایشها و روشهای توالییابی RNA برای اندازهگیری میتوز کاردیومیوسیتها انجام شد. در نهایت، مشخص شد که سلولها پس از ایسکمی یا کاهش جریان خون و اکسیژن دوباره رشد میکنند.
رابرت هوم، نویسنده ارشد مقاله، گفت: «تا به امروز تصور میکردیم که به دلیل مرگ سلولهای قلب پس از سکته، این نواحی قلب آسیب غیرقابل بازگشت دیده و توانایی قلب در پمپاژ خون به اندامها کاهش مییابد. پژوهش ما نشان میدهد که در حالی که قلب پس از سکته دچار اسکار میشود، سلولهای عضلانی جدید تولید میکند که این امر افقهای تازهای را باز میکند.»
اگرچه این پدیده پیشتر نیز در موشها ثبت شده بود، اما این نخستین بار است که میتوز پس از سکته قلبی در انسان مستندسازی شده. و اگر بدن بتواند آسیب سلولی پس از ایسکمی را به طور طبیعی ترمیم کند، ممکن است راهی برای بهبود درمانی این فرآیند و پیشگیری از پیامدهای خطرناک مانند نارسایی قلبی وجود داشته باشد.
شان لال، از نویسندگان مقاله، گفت: «پژوهش ما با استفاده از این نمونهها، چندین پروتئینی را شناسایی کرده که پیشتر نشان داده شده در بازسازی قلب موش نقش دارند و این چشمانداز هیجانانگیزی است که اکنون میتوان آن را به انسان منتقل کرد. استفاده از مدلهای بافت قلب زنده انسان به ما دادههایی دقیقتر و قابل اعتمادتر میدهد تا درمانهای جدید برای بیماریهای قلبی توسعه دهیم.»
در همین حال، درمانهای مشابه برای بهبود نتایج سلامت قلب پس از سکته قلبی در حال توسعه هستند. در مطالعهای که در نوامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، دانشگاه تگزاس یک پچ حاوی ذرات میکروسکوپی موسوم به اینترلوکین-۴ (IL-4) ایجاد کرد که به تنظیم سیستم ایمنی کمک میکند. این پچ محیطی را فراهم میکند که محققان آن را «محیط مناسب برای ترمیم» مینامند و با تشویق ماکروفاژها، نوعی سلول ایمنی، به تغییر از حالت التهابی به حالت ترمیمی، تشکیل اسکار در قلب کاهش مییابد. این کاهش سیگنالهای التهابی در قلب، همراه با تحریک میتوز کاردیومیوسیتها، میتواند ترکیبی موفق باشد که به افراد پس از سکتههای تهدیدکننده زندگی امکان زندگی طولانی بدهد.
